ابتناء نظام فلسفی پیرس بر خطاپذیرانگاری

در این مقاله، با معرفی خطاپذیرانگاری، که آموزه‌ اصلی در دیدگاه‌های تکاملی نظام فلسفی چارلز سندرز پیرس است، استدلال می‌شود او با آموزه‌ شانس‌انگاری که ماهیتی تکاملی دارد و تدوین قانون بزرگ تکامل کیهانی که مبتنی بر شانس‌انگاری، پیوسته‌انگاری و عشق‌انگاری است، جهانی را معرفی می‌کند که هیچ‌گاه به نظم کامل نمی‌رسد. در این جهان تکاملی، خودانگیختگی مطلق که همواره به‌مقدار بسیار کم در هر قانونی باقی می‌ماند، بخش‌های نامتعیّن جدیدی را ایجاد می‌کند که اگرچه در مسیر تکاملی نظم بیشتری می‌یابد و به حالت متعیّن نزدیک می‌شود اما باقی‌ماندن این‌مقدار خودانگیختگی و نامتعیّن‌بودن در جهان مبنای آموزه‌ خطاپذیرانگاری پیرس قرار می‌گیرد. در ادامه‌ مقاله از آنجا که پژوهش درخوری در بحث اختصاصی مقاله دیده نشد، به‌نحوی‌دقیق‌تر معنای خطاپذیرانگاری در پیرس، بیان و تکاملی‌بودن این آموزه برجسته می‌شود. مثال‌هایی نیز از معرفت‌شناسی، متافیزیک، الهیات و فلسفه‌ علم پیرس عرضه شده است تا دقیق‌تر مشخص شود که کلیت نظام پیرس بر این آموزه، استوار است. در انتها اشاره‌ می‌شود که نظریه‌ صدق پیرس نیز با این آموزه همخوان است و ازآنجا که نظریه‌ صدق مختار هر فیلسوف، نقشی اساسی در تمامی نظام فلسفی او خواهد داشت، این هم‌خوانی را به‌مثابه شاهدی دیگر بر دعوی خود آورده‌ایم.

fallibilism as the basis of peirce’s philosophy

introduction:in this article, peirce’s fallibilism as the main doctrine in his evolutionary philosophical system is introduced. it will be argued that he introduced a world with the great law of cosmic evolution which is based on tychism, synechism and agapism that never reaches perfect regularity. in this evolutionary world, absolute spontaneity, which always remains in every law, creates new indeterminate parts, which in the evolutionary path, find more regularity and approach the determined state. therefore, the remaining of this amount of spontaneity and indeterminacy in the world is the basis of the doctrine of peirce’s fallibilism. peirce says the principle of continuity is the idea of fallibilism objectified. for fallibilism is the doctrine that our knowledge is never absolute but always swims, as it were, in a continuum of uncertainty and of indeterminacy. now the doctrine of continuity is that all things so swim in continua. then, the concept of fallibilism in peirce is explained with details, and the evolutionary nature of fallibility is explained. then, with pointing to some part of peirce’s epistemology, metaphysics, theology and philosophy of science we try to show that fallibilism is the cornerstone of his philosophy. in the end, it is emphasized that peirce’s theory of truth is also compatible with this doctrine. and since the theory of truth will play a fundamental role in any philosophical system, it is another proof of our claim. examining the details of this claim requires separate articles.