اثر عصاره‌ آبی برگ کهور ایرانی (druce (l.) prosopis cineraria) و کهور آمریکایی (d.c (sw.) prosopis juliflora) بر جوانه‌زنی بذر و رشد گیاهچه‌ گونه‌ لاتی شرایط درون‌شیشه‌ای

با توجه به جنگلکاری‌های گسترده‌ گونه‌ غیر بومی کهور در جنوب ایران و وجود دیدگاه‌های متفاوت در خصوص اثرات دگرآسیبی آن، در این پژوهش اثر غلظت‌های مختلف عصاره برگ دو گونه‌ کهور بومی prosopis cineraria و غیر بومی و p. juliflora بر جوانه‌زنی و رشد اولیه‌ گونه‌ علفی لاتی (taverniera spartea (burnm. f.) dc.) در شرایط درون‎شیشه‎ای بررسی شد. بدین‌منظور، 30 بوته‌ مادری سالم لاتی به‌صورت تصادفی از پوشش کف جنگل‎های شهرستان سیریک انتخاب و پس از جمع‌آوری بذر و تعیین قوه‌نامیه، 15 بذر در هر تیمار با چهار تکرار بر روی کاغذ صافی آغشته به عصاره‌ برگ (0، 2، 4، 6 و 8 درصد) قرار گرفت. مقادیر مربوط به طول ریشه‌چه، ساقه‌چه و درصد جوانه‌زنی اندازه‌گیری شدند و با استفاده از آنالیز glm مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد بیشترین طول ساقه‌چه در تیمار شاهد یا صفر درصد (2/68سانتی‌متر) و غلظت 4 درصد (2/32 سانتی‌متر) و بیشترین درصد جوانه‌زنی در غلظت 6 درصد (15/83 درصد) به‌دست آمد (0/05>p). همچنین درصد جوانه‌زنی (17 درصد)، طول ریشه‌چه (2/83 سانتی‌متر) و ساقه‌چه (2/43 سانتی‌متر) در تیمار گونه‌ کهور بومی بیشتر از کهور آمریکایی بود. نتایج اثرات متقابل نشان داد که عصاره‌ برگ کهور بومی تا غلظت‌های میانه (4 و 6 درصد) موجب افزایش درصد جوانه‌زنی و رشد اولیه‌ بذر گونه‌ لاتی شد. به‌نظر می‌رسد تفاوت در میزان ترکیبات بازدارنده در دو گونه‌ کهور و نیز سازگاری بیشتر فون و فلور منطقه با گونه‌ بومی p. cineraria، عامل تفاوت در اثرات مهاری و تحریک‌کنندگی این دو گونه باشد. در مجموع، برخلاف گونه‌ کهور آمریکایی، کهور بومی اثر تحریک‌کننده بر رویش اولیه‌ گونه‌ لاتی در شرایط آزمایشگاهی (پتری دیش) داشت. بنابراین، توصیه می‌شود در برنامه‌های جنگلکاری از گونه‌ بومی استفاده شود؛ همچنین در صورت ضرورت به‌کارگیری گونه‌ غیر بومی، باید اثرات جانبی آن با برنامه‌ریزی و مدیریت مناسب کنترل شود.

the effect of aqueous leaf extracts of prosopis cineraria (l.) druce and prosopis juliflora (sw.) d.c on seed germination and seedling growth of taverniera spartea under in vitro condition

considering the extensive afforestation of non-native prosopis (mesquite) species in southern iran and the ongoing debate regarding their allelopathic effects، this study investigated the effects of different concentrations of leaf extracts from native (p. cineraria) and non-native (p. juliflora) prosopis species on the germination and early growth of taverniera spartea under laboratory conditions. thirty healthy mother plants of t. spartea were randomly selected from the forest floor vegetation in sirik county. following seed collection and viability assessment، 15 seeds per treatment، with four replications، were placed in petri dishes lined with filter paper moistened with leaf extract solutions at concentrations of 0، 2، 4، 6، and 8%. the measured variables included germination percentage، radicle length، and plumule length. data were analyzed using a general linear model (glm). the results indicated that the greatest plumule lengths occurred in the control (2.68 cm) and 4% (2.33 cm) treatments، while the highest germination percentage was observed at the 6% concentration (15.83%) (p<0.05). furthermore، the native prosopis treatment yielded higher values for germination percentage (17%)، radicle length (2.83 cm)، and plumule length (2.43 cm) compared to the non-native prosopis. interaction analysis revealed that leaf extracts of the native prosopis species، particularly at moderate concentrations (4 and 6%)، enhanced both germination and early seedling growth of t. spartea. in contrast، the non-native prosopis species exhibited inhibitory effects. differences in the concentration of inhibitory compounds and the greater ecological compatibility of local fauna and flora with the native species p. cineraria may explain the contrasting allelopathic effects observed between the two prosopis species. overall، the findings suggest that native prosopis species exert a stimulatory influence on the early growth of t. spartea. therefore، the use of native prosopis species is recommended in afforestation programs، while the potential adverse impacts of non-native species should be mitigated through appropriate management and planning.