بازیابی لایة لاشبرگی و خصوصیات فیزیکی خاک‌های فشرده بعد از عملیات چوبکشی در گرادیان ارتفاعی توده‌های راش خالص

تغییرات مشخصه‌های لایة لاشبرگ و خاک جنگل با گرادیان ارتفاعی از عواملی مهمی است که باید در روند بازیابی خاک‌های تخریب‌شده مورد بررسی قرار گیرد، زیرا در ارتفاعات مختلف جنگل، شرایط آب‌و‌هوایی متفاوت بوده و اثرات آن در تجزیة لاشبرگ کف جنگل و تغییرات خصوصیات خاک یکسان نیست. بنابراین پژوهش حاضر با هدف کمی‌کردن بازیابی لایة لاشبرگ و خصوصیات فیزیکی خاک در عمق 0 تا 10 سانتی‌متری در مسیرهای چوبکشی بعد از عملیات بهره‌برداری و منطقة دست‌نخورده در گرادیان ارتفاعی (700، 900، 1100، 1300 و 1500 متر از سطح دریا) و شدت تردد (کم، متوسط، زیاد) در توده‌های راش خالص انجام شد. این بررسی در پارسل‌های 114 بخش پاتم، 212 و 220 بخش نمخانه، 320 بخش گرازبن جنگل خیرود واقع در حوزة 45 گلبند و 417-416 بخش شیوا دره حوزة 46 کجور انجام شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر متقابل ارتفاع از سطح دریا و شدت تردد دارای اثر معنی‌داری بر مشخصه‌های لایة لاشبرگی شامل ضخامت، کربن آلی، نیتروژن آلی، نسبت c/n، فسفر و پتاسیم و مشخصه‌های فیزیکی خاک شامل وزن مخصوص ظاهری خاک، تخلخل کل خاک و مقاومت به نفوذ است. نتایج نشان داد که با وجود گذشت 7 سال از فعالیت چوبکشی، مشخصه‌های لاشبرگ و فیزیکی خاک در هیچ طبقة ارتفاعی و تردد ماشین بازیابی نشدند. فرآیند بازیابی لایة لاشبرگی و ویژگی‌های خاک در امتداد گرادیان‌های ارتفاعی، بازتابی از تعامل ظریف بین اقلیم، پوشش گیاهی و فرآیندهای بیوژئوشیمیایی است. با گرمایش جهانی، درک این پویایی‌ها برای پیش‌بینی پاسخ اکوسیستم‌ها و اجرای مدیریت سازگار، حیاتی است.

recovery of litter layer and physical properties of compacted soil after skidding operations in pure beech forests along an elevation gradient

the variation in litter layer and forest soil characteristics along elevation gradients is a critical factor in restoring degraded soils, as climatic conditions differ across elevations and their effects on litter decomposition and soil changes are not uniform. this study aimed to quantify the recovery of the litter layer and soil physical properties in skid trails after logging and in undisturbed areas along an elevation gradient (700, 900, 1100, 1300, and 1500 m a.s.l.) and under varying traffic intensities (low, moderate, high) in pure beech stands. the investigation was conducted in parcel no. 114 (patom district), 212 and 220 (namkhaneh district), 320 (gorazbon district) of the kheyrud forest in the golband watershed, and 416–417 (shivadareh district) of the kojour watershed. anova results revealed that the interaction between elevation and traffic intensity significantly affected both the litter layer (thickness, organic carbon, organic nitrogen, c/n ratio, phosphorus, and potassium) and soil physical properties (bulk density, total porosity, and penetration resistance). despite seven years since skidding operations, neither the litter layer nor soil properties had recovered at any elevation or traffic intensity. the recovery process of the litter layer and soil characteristics along elevation gradients reflects the sensitive interplay between climate, vegetation, and biogeochemical processes. with global warming, understanding these dynamics is essential for predicting ecosystem responses and implementing adaptive management strategies.