ساختار توده‌های جنگلی ارس (juniperus excelsa m. bieb.) در قطعه‌های قرق و غیرقرق استان خراسان شمالی (مطالعۀ موردی: منطقۀ سالوک)

مقدمه: درک ساختار توده‌های جنگلی، به‌ویژه در مناطق ایران و توران که با چالش‌های جدی مانند تغییرات اقلیمی و بهره‌برداری بی‌رویه مواجه‌اند، برای مدیریت موثر و پایدار این اکوسیستم‌های حساس حیاتی است. شناخت دقیق ساختار جنگل، از جمله توزیع گونه‌ای، اندازۀ درختان و الگوهای مکانی، امکان ارزیابی دقیق‌تر وضعیت اکولوژیکی، پیش‌بینی پاسخ جنگل به تغییرات محیطی و در نهایت، اتخاذ تصمیم‌های مدیریتی کارآمدتر را فراهم می‌آورد. در این پژوهش، ساختار توده‌های جنگلی ارس در دو قطعه نمونۀ یک هکتاری (قرق و غیرقرق) از منطقۀ سالوک در استان خراسان شمالی بررسی شد.مواد و روش‌ها: به‌منظور تحلیل جامع ساختار توده‌های جنگلی، در هر یک از قطعات نمونۀ یک هکتاری، همۀ درختان بررسی شدند. مشخصه‌های کمّی درختان مانند قطر برابرسینه، ارتفاع کل و قطر تاج در دو جهت عمود بر هم اندازه‌گیری شد. توزیع فضایی درختان با استفاده از اندازه‌گیری فاصله و آزیموت تعیین شد. تحلیل‌های آماری برای مقایسۀ ویژگی‌های ساختاری و الگوهای فضایی بین دو قطعه انجام گرفت.یافته‌ها: نتایج نشان داد که الگوی پراکنش مکانی درختان ارس در قطعۀ غیرقرق تصادفی بود. درحالی که در منطقۀ قرق، این الگو در فواصل نزدیک حالت منظم بود و با افزایش فاصله، به تصادفی و در نهایت خوشه‌ای تغییر حالت داد. تعداد درختان ارس در هکتار، در منطقۀ قرق 84 اصله در مقابل 31 اصله در منطقۀ غیرقرق بود. اختلاف معنی‌داری بین میانگین سطح تاج (1.1±12.2 در مقابل 2.8±13.5 متر مربع در هکتار)، قطر برابرسینه (0.7±16.9 در مقابل 1.4±16.6 سانتی‌متر) و ارتفاع (0.5±3.9 در مقابل 0.1±3.5 متر) درختان ارس در مناطق قرق و غیرقرق مشاهده نشد. میانگین سطح تاج تمام گونه‌ها در منطقۀ قرق (0.8±9.5 متر مربع در هکتار) اختلاف معنی‌داری با غیرقرق (1.0± 6.4 متر مربع در هکتار) نشان داد.نتیجه‌گیری: با توجه به وضعیت درصد پوشش تاجی و الگوی پراکنش مکانی کل درختان و همچنین درختان ارس در قطعه‌های تحت بررسی و همچنین تراکم درختان که در محدودۀ کم‌تراکم توده‌های ارس گزارش‌شده توسط سایر پژوهشگران است، اعمال مدیریت احیا، توسعه و حفاظت در این جنگل‌ها ضروری به نظر می‌رسد.

the structure of juniper forest stands (juniperus excelsa m. bieb.) in protected and unprotected plots of north khorasan province (case study: saluk region)

introduction: understanding the structure of forest stands, particularly in irano-turanian regions, is essential for effective management and conservation efforts in semi-arid and arid areas. a thorough understanding of forest structure, including species distribution, tree size, and spatial patterns, enables more accurate assessments of ecological status, predictions of forest responses to environmental changes, and ultimately, the adoption of more efficient management decisions. this study aimed to investigate the structure of juniper stands in two one-hectare plots (protected and unprotected) in the saluk region of north khorasan province, iran.materials and methods: for a comprehensive analysis of the forest stand structure, all trees in each one-hectare plot were assessed. quantitative parameters such as dbh, total height, and crown diameter in two perpendicular directions were measured. the spatial distribution of trees within each plot was determined by measuring the distance and azimuth of each tree. statistical analyses were then performed to compare the structural characteristics and spatial patterns between the two plots.results: the results showed that the spatial distribution of juniper trees in the unprotected plot was random. while in the protected plot, this pattern changed to a regular one at close distances and to a random one and finally to a clustered pattern as the distance increased. the number of juniper trees per hectare was 84 in the protected plot compared to 31 in the unprotected one. there was no significant difference between the average crown area (12.2 ± 1.1 vs. 13.5 ± 2.8 m2), dbh (16.9 ± 0.7 vs. 16.6 ± 1.4 cm) and height (3.9±0.5 vs. 3.5±0.1m) of juniper trees in protected and unprotected plots. the average crown area of all species in the protected plot (9.5±0.8 m2) showed a significant difference from the unprotected one (6.4±1.0 m2).conclusion: considering the situation of crown cover percentage and the spatial distribution pattern of all trees and also juniper trees in the investigated plots as well as the density of trees which is in the low range of the density of juniper stands reported by other researchers, it is necessary to apply restoration management, development and conservation in these forests.