هاتف و عارف در تذکره‌الاولیاء عطار

مهم‌ترین ابزار معرفتی در عرفان، «کشف و شهود» است و عارف در صورت تزکیه‌ درونی قادر خواهد بود پیام‌هایی را از عالم غیب دریافت کند؛ پیام‌هایی که گاه از راه الهام درونی و گاه از طریق هاتف بیرونی است. در متون عرفانی به‌ویژه تذکره‌ الاولیای عطار، بسیاری از شناخت‌های عرفانی از طریق هاتف برای عارف اتفاق می‌افتد. هاتف با الهام تفاوت دارد؛ هم در نحوه‌ ظهور و پیام‌رسانی و هم از نظر نوع پیامی که منتقل می‌کند در پژوهش حاضر به شیوه‌ توصیفی تحلیلی کوشش شده است تا ضمن مطالعه‌ کامل متن تذکره‌الاولیاء مواردی که در آن نام هاتف به صراحت یا به کنایه آمده، نقل شود سپس حضور هاتف، گیرندگان پیام و محتوای آن و واکنش عارف در برابر آن بیان شود. نتیجه نشان می‌دهد که هاتف، پیام‌رسان غیبی و ناشناسی است که پیامش را از طریق صدا یا آواز بلند آن هم در بیداری و هنگام روز به عارف، مردم عادی یا حتی شخص گنهکار منتقل می‌کند. در محتوای پیام هاتف به عارف نیز این مضامین آمده است: سرزنش کردن، طعنه زدن، نشان دادن راه، امر به انجام کار، بیان خطرات سلوک، م‍ژده دادن و پاسخ به پرسش‌های عارف.

hatif and mystic in the attar's tazkirat al-awliya

the key cognitive tool prevalent in mysticism is intuition, enabling the mystic to receive messages from the unseen world through inner purification. these messages, at times borne of inner inspiration and other times by external invisible messenger, hold significant importance. within mystical texts, notably attar's tazkirat al-awliya, much of the mystical knowledge is imparted to the mystic through an invisible messenger known as the hatif. this study employs a descriptive-analytical approach to explore the entirety of tazkirat al-awliya, specifically focusing on instances where the hatif is explicitly mentioned or alluded to. the study delves into the hatif's nuances in message delivery, message types, recipient reactions, and the overall impact. results indicate that the hatif, an enigmatic messenger, communicates through a loud voice or song—sometimes even during daylight—to mystics, ordinary individuals, and sinners alike. the hatif's messages encompass themes such as reprimand, sarcasm, guidance, directives, warnings about spiritual dangers, blessings, and responses to mystic inquiries.