تمنای دوزخ (بازجست نگاه و نگرش عرفا به دوزخ)

شطحیات در اصطلاح عرفان و تصوف، کلمات و سخنانی است که عارفان در حال وجد، ذوق، مستی و بی خودی بر زبان می آورند که گاهی کفرآمیز و خلاف آموزه‌های الهی است. یکی از این شطحیات تمنای دوزخ است. در واقع نگاه عارفان به دوزخ نگاهی متناقض نماست. آنان باور دارند که می توان با شکستن الگوهای منفی نسبت به دوزخ به حقیقت دست یافت. مشایخ متصوفه در موقعیت‌های مختلف با انگیزه‌های گوناگون این شطح را بر زبان رانده اند و دلایل و انگیزه‌های گوناگونی را برای ورود به دوزخ بیان داشته‌اند. نویسندگان پژوهش حاضر با روش تحلیلی تطبیقی و با هدف بازجست نگرش عرفا به دوزخ به بررسی و تحلیل متون مختلف نثر عرفانی تا قرن هفتم پرداخته‌اند. از دلایل و انگیزه های دوزخ طلبی عارفان می توان موارد ذیل اشاره کرد: طلب شفاعت برای خلق، ایثار و شفقت، مفاخره به قدرت معنوی، رضا به قضای الهی، بی اعتنایی به دوزخ، شوق وصال دوست؛ این طرز نگاه به دوزخ در میان اقوال عرفا، در تذکره الاولیا بیشتر از سایر کتب عرفانی به چشم می خورد و دوزخ طلبی در سخنان مشایخ بزرگی چون خرقانی، بایزید، شبلی نسبت به دیگر عرفا، بسامد بیشتری دارد.

seeking hell: exploring the mystics' views and attitudes towards hell

in mysticism and sufism, shathiyat refer to words and expressions used by mystics in states of ecstasy, pleasure, and spiritual intoxication. these utterances may occasionally seem blasphemous or contradicting divine teachings. an example of such shathiyat is the expressed desire for hell .mystics hold a paradoxical view of hell, aiming to break negative stereotypesand uncover deeper truths. sufi sheikhs have articulated these shathiyat in ingenter various contexts, each with distinct motives and explanations for hell . comparative approach, investigates-this study, employing an analytical the mystical perspectives on hell by analyzing diverse mystical prose texts up to the seventh century ah. it identifies multiple reasons and motivationsdriving mystics to contemplate hell, including seeking intercession for others , sacrifice and compassion, displaying spiritual prowess-demonstrating self , surrendering to divine will, disregarding fear of hell, and yearning for unity with the divine . prominently awliyā-ul-tazkiratamong the mystical texts,underscores this unconventional view of hell. notably, renowned sheikhs like shibli-kharaqani, bayazid bastami, and abu bakr al-hassan al-abu al frequently explore the concept of seeking hell more than other mystics in their teachings and speeches.