فشار خون ریوی ناشی از آمبولی مزمن: مرور روایتی بر اپیدمیولوژی، تشخیص و درمان

زمینه. فشار خون ریوی یک وضعیت همودینامیک غیرطبیعی است که به پنج گروه تقسیم می شود. فشار خون ریوی ناشی از آمبولی مزمن (cteph)، مهم ترین نماینده گروه چهارم و تنها نوع بالقوه درمان پذیر این بیماری است. این مطالعه با هدف مرور شواهد موجود در زمینه اپیدمیولوژی، پاتوفیزیولوژی، روش های تشخیص و گزینه های درمانی cteph انجام شد. روش کار. این تحقیق یک مرور روایتی است. پایگاه های pubmed، scopus و google scholar تا خرداد 1404 با کلید واژه های «chronic thromboembolic pulmonary hypertension»، «cteph»، «تشخیص» و «درمان» جست وجو شدند. مقالات مروری، مطالعات اصلی، دستورالعمل های بالینی و منابع فارسی معتبر به زبان انگلیسی یا فارسی بررسی و اطلاعات مرتبط استخراج گردید. یافته ها. cteph می تواند در هر سن و جنس رخ دهد و به دلیل علایم غیراختصاصی، تشخیص زود هنگام آن دشوار است. باقی ماندن ترومبوزهای ارگانیزه و درگیری عروق کوچک اساس پاتوفیزیولوژی بیماری است. عوامل خطری مانند اختلالات انعقادی، اسپلنکتومی و وجود لوپوس آنتی کواگولان با بروز آن ارتباط دارند. تشخیص با اکوکاردیوگرافی و اسکن پرفیوژن آغاز و با کاتتریزاسیون قلب راست و تصویربرداری دقیق تایید می شود. درمان شامل ترومبواندارترکتومی شریان ریوی به عنوان روش انتخابی، آنژیوپلاستی پولمونر در بیماران غیرقابل جراحی و درمان دارویی و حمایتی مانند آنتی کواگولاسیون مادام العمر است. نتیجه گیری. cteph یک علت قابل درمان فشار خون ریوی است که تشخیص زود هنگام و انتخاب صحیح استراتژی درمانی می تواند سیر بیماری و بقا بیماران را به طور چشمگیری بهبود بخشد. همکاری چندتخصصی در مراکز مجهز، استفاده از تصویربرداری پیشرفته و پیگیری منظم، کلید موفقیت درمان و کاهش عوارض است. پیامدهای عملی. تشخیص به موقع در بیماران با سابقه آمبولی ریوی یا تنگی نفس پایدار اهمیت حیاتی دارد. ارجاع سریع به مراکز تخصصی با تجربه جراحی و مداخله اندوواسکولار می تواند بقا و کیفیت زندگی بیماران را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

chronic thromboembolic pulmonary hypertension: a narrative review of epidemiology, diagnosis, and treatment

background. pulmonary hypertension is an abnormal hemodynamic condition classified into 5 major groups. chronic thromboembolic pulmonary hypertension (cteph) is the main representative of group 4 and the only potentially curable form. this review aimed to summarize current evidence on the epidemiology, pathophysiology, diagnostic approaches, and treatment options for cteph. methods. in this narrative review, we searched pubmed, scopus, and google scholar databases up to june 2025 using the keywords chronic thromboembolic pulmonary hypertension, cteph, diagnosis, and treatment. relevant review articles, original studies, clinical guidelines, and authoritative persian-language sources published in english or persian were screened, and pertinent data were extracted. results. cteph can occur at any age and in both genders, and early diagnosis is challenging because of its non-specific symptoms. organized residual thrombi and small-vessel involvement constitute the core pathophysiology. risk factors include coagulation disorders, prior splenectomy, and the presence of lupus anticoagulant. diagnosis begins with echocardiography and ventilation–perfusion scanning and is confirmed by right-heart catheterization and detailed imaging. treatment consists of pulmonary endarterectomy as the first-line option, balloon pulmonary angioplasty for inoperable patients, and medical/supportive therapy such as lifelong anticoagulation. conclusion. cteph is a treatable cause of pulmonary hypertension, and early detection combined with appropriate treatment strategies can significantly improve disease course and patient survival. multidisciplinary management in specialized centers, advanced imaging, and regular follow-up are essential to optimize outcomes and minimize complications. practical implications. timely recognition in patients with a history of pulmonary embolism or persistent dyspnea is critical. prompt referral to experienced centers for surgery or endovascular intervention can significantly enhance survival and quality of life.