بررسی آثار تاخیر در پروژه‌های ساخت‌وساز بر افزایش هزینه‌های نهایی پروژه، از دیدگاه بازیگران با استفاده از رویکرد پویایی‌شناسی سیستم‌ (مطالعه موردی: پروژه مجتمع تجاری در قم)

هدف: تاخیر پروژه یکی از مشکلات بسیار رایج پروژه‌های ساخت‌وساز، به‌خصوص در ایران است. پس از انعقاد قرارداد و طراحی نقشه‌ها، برنامۀ زمان‌بندی پروژه تدوین و تصویب می‌شود؛ اما اغلب مجریان پروژه نمی‌توانند به‌موقع و مطابق برنامۀ زمان‌بندی پروژه را به اتمام برسانند و به بیان دیگر، پروژه دچار «تاخیر» می‌شود. تاخیر در اتمام پروژه دلایل مختلفی دارد و پژوهش‌های بسیاری در این زمینه صورت گرفته است. پیمانکار و کارفرما در فرایند بررسی نوع علل تاخیرها، قابلیت کنترل آن‌ها و توجیه آن‌ها دچار اختلاف می‌شوند و برای جریمه یا ادعا مذاکره می‌کنند. بنابراین اغلب تاخیرها به‌عنوان مسئلۀ هزینه‌ساز مطرح می‌شوند. اما در مواردی مشاهده شده است که تاخیرها می‌تواند برای تمامی بازیگران هزینه‌ساز نباشد و برای آن‌ها تعارض منافع ایجاد کند. از طرف دیگر، تاخیرهای پروژه می‌تواند آثار متعدد و متنوعی داشته باشد که پیچیدگی مسئله را افزایش می‌دهد. مدل‌سازی پویایی سیستم‌ها ضمن تبیین روابط علت‌ومعلولی آثار پروژه، نتایج ناشی از اتخاذ تصمیم‌های مدیریتی در قبال تاخیرها را نشان می‌دهد. هدف این پژوهش بررسی آثار تاخیر در پروژه‌های ساخت‌وساز و روابط بین آن‌ها از دیدگاه بازیگران مختلف است.روش: روش پژوهش آمیخته و از نوع لانه‌ای است. آثار تاخیر از منابع مختلف گردآوری و با نظر خبرگان در مصاحبه اول مقایسه شد؛ سپس فهرستی از آثار تاخیر تهیه و دسته‌بندی شد و از این طریق مدل مفهومی اولیه به‌دست آمد. مطالعه موردی یک پروژه ساخت‌وساز در شهر قم بود که دچار تاخیر شده بود. پس از محدودکردن فهرست تاخیرها مطابق با مطالعه موردی، متغیرهای مرتبط تعریف و برای شبیه‌سازی وارد مدل پویا شد. در این مقاله از دیدگاه بازیگران پروژه در مصاحبه دوم، برای پیش‌بینی اقدام‌های مقتضی در هر حالت بهره برده شد تا با استفاده از مدل پویایی سیستم‌ها بتوان نتایج کمّی تصمیم‌ها را بررسی کرد.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد در حالت باتلاق تورمی که هزینه‌ها بعد از مدتی به‌صورت نمایی افزایش می‌یابد، دیدگاه فسخ قرارداد می‌تواند از تحمیل هزینه‌های بیشتر جلوگیری کند؛ اما اگر از دیدگاه مدیریت، اعتبار بیشتر از هزینه اهمیت داشته باشد، مدیریت حاضر است با افزایش تخصیص بودجه به پروژه، درعین‌حال که هزینه‌ها افزایش می‌یابد، از تاخیرهای بیشتر جلوگیری کند و پروژه‌ها را به اتمام برساند. همچنین شبیه‌سازی دیدگاه مدیریت در تعلل تامین هنگام نوسان قیمت‌ها نشان می‌دهد که به‌طور متوسط، هزینۀ تاخیرها تا دو ماه در بازار مطالعه موردی، می‌تواند توسط سود ناشی از خرید با قیمت پایین‌تر جبران شود. اگر دیدگاه مدیریت سوداگرایانه باشد، می‌تواند تا سقف 10 درصد از بودجه پروژه را در سایر پروژه‌ها سرمایه‌گذاری میان‌مدت کند و عائدات آن را برای پروژه صرف کند.نتیجه‌گیری: این مقاله ادعای هزینه‌بربودن تاخیرها را در همه پروژه‌های ساخت‌وساز بررسی می‌کند و پس از تنظیم فهرستی از تاخیرها و دسته‌بندی آن‌ها، به شبیه‌سازی مدل پویا می‌پردازد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تاخیرها در هزینه‌ساز هستند؛ اما به‌صورت قطعی، به دیدگاه و شرایط پروژه وابسته‌اند. در دو دیدگاه و حالت مطرح شده در این مقاله، نشان داده شده است که تحت شرایطی، مدیران پروژه می‌توانند به‌صورت مقطعی و عامدانه، تاخیرهایی را در پروژه ایجاد کنند که سود آن بیشتر از هزینه ناشی از تاخیر است.

examining the effects of construction project delays on costs from the perspective of stakeholders using a system dynamics approach: insights from a commercial complex project in qom

objective project delays are a prevalent issue in construction projects, particularly in iran. the project schedule is established and approved after signing the contract and designing the plans, however, most of the project managers cannot complete the project on time and projects often overrun their scheduled completion dates. generally speaking, the project is &delayed&. various factors contribute to these delays, and extensive research has been conducted to explore their causes. disagreements between contractors and employers over the causes of delays often result in disputes and negotiations regarding costs and accountability. consequently, delays are generally a costly problem. in some cases, it has been observed that delays may not be costly for all parties involved and can create conflicts of interest. in addition, project delays have many varied effects that increase the complexity of the problem. when explaining the cause-and-effect relationships of delay impacts, the system dynamics model illustrates the outcomes of management decisions related to these delays. this paper aims to examine the consequences of construction projects’ delays and the relationships between them from the perspectives of various stakeholders. methodsthis research utilized a combination of qualitative and quantitative methods, as well as nested methods. first, delay effects were gathered from various sources and compared with expert opinions during the initial interview. after categorizing these delay effects, a conceptual model was developed. the case study centered on a construction project in the central iranian city of qom. due to the limitations of the case study, the number of project delay effects was reduced. relevant variables were defined and incorporated into the system dynamics model for simulation. additionally, the perspectives of project actors from a second interview were considered. these viewpoints informed the development of policies and conditions, which were then, analyzed using the system dynamics model resultsthe results of this study revealed that, in inflationary conditions, costs increased exponentially over time. however, employing contract termination could prevent the imposition of more costs in such a situation. nonetheless, if managers prioritize reputation over cost, they would increase the project’s budget allocation to avoid additional expenses and expedite its completion. moreover, the simulation of project financing during price fluctuations indicated that the purchase profit at a lower price could compensate for the cost of delays of up to two months. in a speculative scenario, up to 10% of the project budget could be invested in other medium-term projects, with the resulting revenues supporting the primary project. conclusionthis paper investigated the assertion that delays are costly in all construction projects. after setting up a list of delays and categorizing them, this paper simulated a system dynamics model. this study confirmed that delays are almost always costly. however, their impact depends on the managers’ mindset and project conditions. this paper proved that project managers could strategically introduce temporal delays. specifically, under the two analyzed scenarios, managers could arrange delays such that the benefits from the delay would outweigh its costs.