طراحی مدل ارزیابی بلوغ سامانه تدارکات الکترونیک دولتی بر مبنای شاخص‌های کلیدی عملکرد

هدف: این پژوهش به‌دنبال طراحی و معرفی شاخص‌های کلیدی عملکرد ارکان یک مدل بلوغ جامع، متناسب با اهداف دولت الکترونیک بر مبنای عملکرد کنشگران آن است.روش: این پژوهش کاربردی محسوب می‌شود و با رویکرد ترکیبی اجرا شده است. در طراحی مدل بلوغ اولیه با هدف اطمینان از قدرت و کاربرد آن، از رویکرد ترکیبی بکر استفاده شده است. در این رویکرد، روش‌های تحلیل کیفی و کمّی به‌صورت ترکیبی استفاده شده‌اند. به‌منظور شناسایی شاخص‌های اولیۀ مدل بلوغ، از تحلیل کیفی محتوای مقاله‌های علمی مرتبط بهره گرفته شد. برای تقویت و تایید شاخص‌های مدل با 25 مدیر و کاربر کلیدی سامانه مصاحبۀ کیفی انجام و پس از آن مدل اولیه طراحی شد. به‌منظور ارزیابی مدل به‌دست‌آمده، پرسش‌نامه‌ای ساختاریافته به کلیۀ کاربران ارسال شد و 2425 کاربر سامانه به آن پاسخ دادند. در بخش اول این پرسش‌نامه با استفاده از مقیاس لیکرت و رتبه‌بندی شاخص‌های انتخاب شده توسط پاسخ‌دهندگان، شاخص‌های اولیه منتخب رتبه‌بندی شدند. در سوال‌های باز در خصوص شاخص‌های مدنظر پاسخ‌دهندگان، در مجموع 800 پاسخ دریافت شد و با استفاده از تحلیل کیفی این پاسخ‌ها، مدل نهایی به‌روزرسانی و تایید شد.یافته‌ها: مدل بلوغ نهایی به‌دست‌آمده، چهار سطح را شامل می‌شود: 1. اولیه؛ 2. معاملات الکترونیک؛ 3. یکپارچگی معاملات؛ 4. بهینه‌سازی‌شده. در هر سطح شاخص‌هایی شناسایی شده که به‌واسطۀ آن‌ها، امکان ارزیابی عملکرد سامانه‌ها در آن سطح میسر می‌شود. این شاخص‌ها به تفکیک هر سطح به شرح ذیل هستند:سطح اولیه: سامانه‌ها در مراحل ابتدایی پیاده‌سازی قرار دارند و بر قابلیت‌های فنی پایه، مانند دسترسی‌پذیری و قابلیت استفاده متمرکزند. علاوه‌برآن، معیارهای کسب‌وکار اولیه همچون ثبت‌نام کاربران و تعداد معاملات در هر سامانه، جزء ملاک‌های ارزیابی این سطح به‌شمار می‌روند.سطح معاملات الکترونیکی: در این سطح، در سامانه‌ها تراکنش‌های الکترونیکی منظم و سیستماتیک مدیریت می‌شود. شاخص‌های کلیدی در این سطح، تعداد تراکنش‌های هم‌زمان، شفافیت در مشخصات درخواست‌ها و پردازش به‌موقع پرداخت‌ها است.سطح یکپارچگی معاملات: در این سطح فرایندهای تدارکاتی و جریان‌های اطلاعاتی با یکدیگر به‌صورت جامع یکپارچه می‌شوند. شاخص‌های این سطح مستندسازی فرایندها، حمایت از تامین‌کنندگان داخلی و شفافیت برای ذی‌نفعان است.سطح بهینه‌سازی‌شده: سامانه‌ها در این سطح به حداکثر کارایی دست می‌یابند و معیارهای پیشرفته‌ای مانند پایداری زیست‌محیطی، اشتراک داده‌ها و حفاظت از اطلاعات شخصی را شامل می‌شوند. ملاحظات اجتماعی و زیست‌محیطی مانند کاهش مصرف منابع اداری و رعایت استانداردهای زیست‌محیطی نیز مورد تاکید قرار می‌گیرند.نتیجه‌گیری: در این پژوهش یک مدل بلوغ شناسایی شد که بر مبنای آن، در هر سطح شاخص‌های شناسایی شده به‌ازای هر کنشگر قابل‌ارزیابی خواهد بود. کنشگران سامانه با عملکرد بهتر در هر مرحله و نهادینه ساختن شاخص‌های سطح در عملکردشان، امکان ارزیابی شاخص‌های سطح‌های بالاتر را فراهم می‌سازند و بر این اساس، به سطوح بالاتر صعود می‌کنند. در سطوح ابتدایی شاخص‌های فنی و اقتصادی، حضور پُررنگ‌تری دارند و با بهبود عملکرد کنشگران و نهادینه‌شدن شاخص‌های سطوح ابتدایی، در سطوح بالاتر شاخص‌های اجتماعی و زیست‌محیطی پُررنگ‌تر خواهند شد.

designing a maturity assessment model for governmental e-procurement systems based on key performance indicators

objectivethis research aims to design and introduce key performance indicators (kpis) for a comprehensive maturity model tailored to the objectives of e-government, based on the performance of its stakeholders.methodsthis applied research employs a mixed-methods approach. the initial design of the maturity model utilized an innovative methodology to ensure both robustness and applicability by combining qualitative and quantitative analysis techniques. to identify the preliminary indicators for the maturity model, a qualitative content analysis was conducted on relevant academic articles. subsequently, qualitative interviews were carried out with 25 key system managers and users to strengthen and validate the indicators. based on these inputs, the initial model was developed. to evaluate the model, a structured questionnaire was distributed to all users, yielding responses from 2,425 system users. in the first part of the questionnaire, respondents rated the selected initial indicators using a likert scale. additionally, open-ended questions about desired indicators generated a total of 800 responses, which were qualitatively analyzed to update and confirm the final model. the use of a mixed-methods approach provided a comprehensive understanding of both qualitative and quantitative data, ensuring a well-rounded and reliable evaluation.resultsthe final maturity model consists of four levels: initial, electronic transactions, integrated transactions, and optimized. at each level, specific indicators have been identified to assess system performance corresponding to that stage:initial level: at this stage, systems are in the early phases of implementation, focusing on basic technical capabilities such as accessibility and usability. primary business criteria, including user registration numbers and transaction volume per system, serve as evaluation metrics.electronic transactions level: at this stage, systems are capable of systematically managing electronic transactions. key indicators include the number of simultaneous transactions, transparency in request specifications, and the timely processing of payments.integrated transactions level: this level reflects comprehensive integration of procurement processes and information flows. indicators include process documentation, support for local suppliers, and transparency toward stakeholders.optimized level: at the highest level, systems operate at maximum efficiency and incorporate advanced criteria such as environmental sustainability, data sharing, and protection of personal information. social and environmental considerations are emphasized, including the reduction of administrative resource consumption and compliance with environmental standards.conclusionthis research presents a maturity model in which indicators at each level can be used to evaluate stakeholder performance. stakeholders demonstrating strong performance at each stage, and successfully institutionalizing the level-specific indicators into their operations, are better positioned to meet the criteria for higher levels. in the early stages, technical and economic indicators are more prominent. as stakeholder performance improves and lower-level indicators become institutionalized, social and environmental indicators gain greater relevance, ultimately supporting and advancing the goals of sustainable development.