طراحی الگوی شایستگی مدیران دانشگاه فرهنگیان

هدف: مجموعه آموزش عالی در روند توسعه نقش انکارناپذیری برعهده دارد؛ بر این اساس، از دانشگاه به‌عنوان زیرمجموعۀ نظام آموزش عالی و نهادی متفکر و نوآور، انتظار می‌رود که با انجام رسالت‌های خود، گام‌های موثرتری در تحقق آرمان‌های جامعه بردارد و کشور را به‌سمت پیشرفت و رشد رهنمون سازد. در این بین، انتخاب مدیران شایسته، یکی از عناصر تاثیرگذار در تعالی دانشگاه است که می‌تواند با برخورداری از شایستگی‌های به‌روز مدیران، بر چالش‌های پیش رو فائق آید و در یک رویکرد به‌شدت رقابتی، صرف‌نظر از اندازه دانشگاه، شایستگی‌های مدیران خود را به‌طور مداوم پایش و اصلاح کند و بهبود بخشد؛ بنابراین انتخاب و انتصاب مدیران شایسته، از مسائل بسیار مهم و حساسی است که به‌شدت در کانون توجه قرار دارد. از طرف دیگر، جامعه و نظام آموزش‌وپرورش، دانشگاه فرهنگیان را مرجع علمی و مقر فرماندهی فکری می‌دانند که در نظام تربیتی نقش مشروعیت‌بخشی دارد و از آن انتظار دارند که روند فعلی مشکلات را معکوس و تهدیدها را به فرصت‌هایی ارزشمند تبدیل کند؛ بنابراین ضروری است که افرادی در جایگاه‌های مدیریت دانشگاه قرار گیرند که از شایستگی‌های ویژه و منحصربه‌فردی برخوردار باشند. در این راستا، طراحی الگوی شایستگی، می‌تواند گامی بسیار مهم در این مسیر محسوب شود و با ایجاد بانک اطلاعاتی مدیران، جانشین‌پروری، ارتقای قابلیت‌ها و بهبود فرایند تصمیم‌گیری در انتصاب مدیران دانشگاه با رویکرد ویژه به شایسته‌سالاری، در حل مسائل ناشی از ضعف‌های مدیریتی نقش بسزایی داشته باشد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی شایستگی مدیران دانشگاه فرهنگیان اجرا شده است.روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد ترکیبی و به‌صورت کیفی و کمّی بوده است. در بخش نخست، از روش کیفی اکتشافی و تحلیل مضمون استفاده شده است. در بخش کیفی، میدان مطالعه را سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش، بیانیۀ گام دوم انقلاب اسلامی و خبرگان تشکیل داده‌اند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند با 12 نفر از خبرگان حوزۀ مدیریت آموزشی و مدیران دانشگاه تا رسیدن به اشباع نظری مصاحبه شد؛ سپس متون مصاحبه‌ها، سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش و بیانیۀ گام دوم انقلاب اسلامی تحلیل مضمون و مضامین پایه از آن‌ها استخراج شد. در نهایت، شبکۀ مضامین با استفاده از کدگذاری، تحلیل و ترسیم شد. جامعۀ آماری پژوهش در مرحله کمّی، متشکل از 62 نفر از مدیران دانشگاه فرهنگیان، 58 نفر هیئت‌علمی با تحصیلات مدیریت آموزشی و 20مدیرکل و معاون مدیرکل سازمان مرکزی و در مجموع، 140 نفر بوده است. حجم نمونۀ آماری بر اساس جدول مورگان، به‌روش طبقه‌ای نسبتی 103 نفر برآورد و انتخاب شد. ابزار پژوهش در بخش کیفی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و بررسی کتابخانه‌ای و در بخش کمّی، پرسش‌نامه 140 گویه‌ای محقق ساخته بر اساس یافته‌های بخش کیفی بود. در تجزیه‌وتحلیل داده‌های بخش کیفی، از کدگذاری و نرم‌افزار مکس‌کیودا و در بخش کمّی، از نرم‌افزارهای اس‌پی‌اس‌اس و آموس استفاده شده است.یافته‌ها: بر اساس یافته‌های بخش کیفی پژوهش، الگوی شایستگی مدیران دانشگاه فرهنگیان، از 2 مضمون فراگیر با عنوان شایستگی‌های عمومی و اختصاصی و 10 مضمون سازمان‌دهنده تشکیل شده است که عبارت‌اند از: شایستگی‌های فرهنگی، اجتماعی، شخصیتی، اخلاقی، اعتقادی، رهبری، سازمانی، تخصصی، تحلیلی و اجرایی. همچنین 140 مضمون پایه استخراج و تایید شد. در بخش کمّی نیز با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی، مدل مفهومی تدوین‌شده بر اساس دسته‌بندی مضمون‌های به‌دست‌آمده بررسی شد و نتایج آزمون‌های آماری نشان داد که الگوی شایستگی مدیران دانشگاه فرهنگیان، از برازش بسیار مطلوبی برخوردار است.نتیجه‌گیری: نتایج مطالعه حاضر می‌تواند گام موثری در راستای بهبود فرایندهای تجزیه‌وتحلیل مشاغل، برنامه‌ریزی نیروی انسانی، جذب، گزینش و انتخاب، انتصاب و به‌کارگماری، بهسازی و نگهداری منابع انسانی، ارزشیابی عملکرد، توانمندسازی ساختاری و روان‌شناختی، توسعۀ حرفه‌ای و توسعۀ تعهد حرفه‌ای مدیران دانشگاه فرهنگیان محسوب شود و با استفاده از نتایج آن، می‌توان زمینۀ تحقق نخبه‌گماری و تقویت نظام شایسته‌سالاری در مدیریت را فراهم ساخت؛ زیرا استقرار چنین رویکرد یکپارچه‌ای در مدیریت دانشگاه، به بهره‌وری و تضمین کیفیت نظام مدیریتی دانشگاه فرهنگیان منجر خواهد شد.

designing the competency model of farhangian university administrators

objectivethe higher education system plays a pivotal role in driving overall societal development. universities, as key subsets of this system, serve as thoughtful and innovative institutions tasked with advancing society’s ideals and contributing to national progress and growth. central to this mission is the effective selection of competent managers, who are instrumental in addressing challenges and steering universities toward excellence. in an era marked by heightened competition, the continuous monitoring, refinement, and improvement of managerial competencies is essential, regardless of a university’s size. the selection and appointment of managers with exceptional capabilities are therefore critical, garnering significant attention. within this context, farhangian university holds a unique position as a scholarly authority and a hub of intellectual leadership within the education system. the university is expected to address existing challenges, transform threats into opportunities, and lead systemic advancements. given these expectations, it is imperative to appoint managers with distinctive competencies tailored to the university’s mission. designing a competency model for university administrators is a crucial step toward achieving this goal. such a model provides a foundation for creating a database of qualified managers, implementing succession planning, enhancing managerial skills, and fostering meritocracy in appointments. in light of these considerations, the present study was conducted to develop a competency model for administrators at farhangian university.methodsthis applied research employed a combined qualitative and quantitative approach. the initial phase utilized an exploratory qualitative method with thematic analysis to establish foundational insights. key sources included educational policy documents such as the fundamental transformation of education and the statement of the second step of the islamic revolution. in-depth interviews were conducted with 12 experts in educational management and university administration, continuing until theoretical saturation was achieved. data from the qualitative phase were analyzed using thematic coding, culminating in a comprehensive theme network. the quantitative phase involved 140 participants, including 62 administrators from farhangian university, 58 faculty members specializing in educational management, and 20 general and deputy general managers from the central organization. a sample size of 103 was determined using morgan’s table and selected via proportional stratified sampling. research tools included semi-structured interviews and document reviews for the qualitative phase and a 140-item researcher-designed questionnaire, based on qualitative findings, for the quantitative phase. data analysis was performed using maxqda software for the qualitative phase and spss and amos software for the quantitative phase.resultsthe research identified a comprehensive competency model for farhangian university administrators, encompassing two broad themes: general and specific competencies. these were further categorized into 10 organizing themes: cultural, social, personality, professional ethics, belief, leadership, organizational, specialized, analytical, and executive competencies. a total of 140 basic themes were extracted and validated. confirmatory factor analysis was employed to validate the conceptual model derived from these themes. statistical tests confirmed the model’s goodness of fit, supporting its applicability to real-world contexts.conclusionthe findings of this study provide a robust framework for enhancing various managerial processes at farhangian university. these include job analysis, human resource planning, recruitment, selection, appointment, performance evaluation, and professional development. the research also underscores the importance of structural and psychological empowerment, fostering professional growth, and deepening commitment among university managers. by aligning managerial practices with a merit-based system, the proposed competency model offers a pathway to improving productivity and ensuring the quality and effectiveness of farhangian university’s management system. implementing this model is expected to strengthen the university’s role as a leader in educational innovation and societal advancement.