واکاوی علل شکست ارزشیابی اجرای خط ‌مشی‌های زیربنایی در ایران (حیطه پژوهش: خط‌ مشی‌های توسعۀ صنعتی)

هدف: مطابق شواهد تجربی و مطالعات مختلف، ارزشیابی اجرای خط‌مشی‌های زیربنایی در ایران، در چند دهۀ اخیر نتوانسته است به اهداف ارزشیابی منتهی شود که همانا ارائۀ بازخورد مناسب به مسئولان امر، افزایش انباشتۀ تجربه و یادگیری، ارائۀ پیشنهادهای اصلاحی در خط‌مشی‌ها یا فرایند اجرای آن‌ها، ترمیم و تکمیل این خط‌مشی‌ها یا رفع موانع محیطی در ارتباط با اجرای این خط‌مشی‌ها است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش‌هایی اجرا شده که به چنین اشکالاتی منجر شده است و در پی پاسخ به چرایی موثر نبودن ارزشیابی‌های مزبور (شکست ارزشیابی) با تمرکز بر خط‌مشی‌های توسعۀ صنعتی است.روش: پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق کیفی و تحلیل مضمون انجام شده است. در این پژوهش با 48 نفر از خبرگانی مصاحبه شد که با حوزۀ ارزشیابی خط‌مشی آشنا بودند و در سازمان‌های نظارتی (ارزشیاب)، دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌ها، دستگاه‌های اجرایی و سازمان‌های خط‌مشی‌گذار در حوزۀ ارزشیابی فعالیت می‌کردند. این افراد به روش هدفمند و نمونه‌برداری گلولۀ برفی انتخاب شدند. داده‌های حاصل از مصاحبه با خبرگان، به‌کمک روش تحلیل تم، تجزیه‌وتحلیل و به استخراج 564 کد از این مصاحبه‌ها منتهی شد.یافته‌ها: یافته‌های حاصل از تحلیل مضمون داده‌های پژوهش نشان داد که به‌طورکلی، پنج ابرچالش کلان (مضمون فراگیر اصلی) در نظام ارزشیابی ایران وجود دارد که به شکست ارزشیابی اجرایی خط‌مشی‌های زیربنایی منجر شده است. از این پنج ابرچالش، دو چالش «ایجاد بستر نهادی لازم برای ارزشیابی موثر» و «حکمرانی ضعیف سامان‌دهی نظام ارزشیابی»، در سطح ملی و کلان کشور نمود دارد که رفع آن‌ها، به اقدام‌های اصلاحی در سطح کلان نیاز دارد. سه ابرچالش دیگر، یعنی «چالش مربوط به روش‌ها و فرایندهای ارزشیابی»، چالش اختصاصی مرتبط با «ویژگی‌های سازمانی» و چالش مربوط به «ارائۀ نتایج ارزشیابی»، در سطح سازمانی نمود یافته و در آن سطح نیز رفع می‌شود. همچنین، از مجموع 136 عامل (مضمون پایه) 17 چالش کلان فرعی (مضمون فراگیر فرعی) و 48 چالش جزئی‌تر (مضمون سازمان‌دهنده) نیز در زیرمجموعۀ هر یک از این ابرچالش‌ها به‌دست آمد که هر یک عاملی بسیار مهم برای شکست اجرای ارزشیابی خط‌مشی‌های زیربنایی در ایران به حساب می‌آید.نتیجه‌گیری: مطابق یافته‌های پژوهش، برای ارزشیابی اجرای خط‌مشی‌های زیربنایی در ایران چالش‌های متعددی وجود دارد که به شکست ارزشیابی اجرای خط‌مشی‌های زیربنایی کشور منجر شده است؛ به‌نحوی که ارزشیابی‌های انجام شده به لحاظ کمّی، محدود است و برخی از آن‌ها، متناقض، مبهم، کلی، بی‌استفاده و دور از دسترس خط‌مشی‌گذاران قرار دارد. تنها با رفع چالش‌های موجود می‌توان به موفقیت ارزشیابی اجرای خط‌مشی‌ها در تحقق اهداف اصلی خود در درس‌آموزی، عبرت‌گیری، درک درست از اصلاحات لازم در اجرا و محتوای خط‌مشی‌های مصوب امیدوار بود. مطابق نتایج پژوهش، پیشنهاد می‌شود که برای رفع این چالش‌ها، ضمن بازبینی و اصلاح قوانین و مقررات حوزۀ ارزشیابی، بهبود فرهنگ ارزشیابی و پرورش نیروهای متخصص ارزشیابی در کشور و امکان‌پذیر کردن ایجاد موسسه‌های خصوصی و مردم‌نهاد ارزشیابی و بازمهندسی ساختار و بافتار سازمان‌های ارزشیاب متناسب با ویژگی‌های لازم، روی روش‌ها و فرایندهای بومی ارزشیابی، نظام‌های آماری مناسب برای ارزشیابی و انتشار به‌موقع و آزادی در نشر نتایج ارزشیابی تاکید و اقدام شود.

analyzing the causes of the failure of the evaluation of the implementation of infrastructure policies in iran (field of research: industrial development policies)

objectiveexperimental evidence and numerous studies suggest that the evaluation of infrastructure policy implementation in iran over the past few decades has consistently fallen short of achieving its intended goals. these goals include providing constructive feedback to authorities, enhancing accumulated experience and learning, offering recommendations for policy adjustments or improvements in their implementation, and addressing or eliminating environmental obstacles that hinder policy execution. however, the evaluations conducted have not successfully met these objectives. this research aims to identify the challenges contributing to these shortcomings and seeks to answer the critical question of why these evaluations have been ineffective—referred to as &evaluation failure&—with a particular focus on industrial development policies.methodsthis research employed a qualitative research method, utilizing thematic analysis to explore the issue in depth. the study involved 48 experts with substantial experience in policy evaluation, selected through targeted and snowball sampling methods. these experts were drawn from four key groups: 1) regulatory organizations (evaluators), 2) universities and research institutes, 3) executive bodies, and 4) policy-making organizations. through in-depth interviews, data were collected and subsequently analyzed using the thematic analysis method. from these interviews, 564 unique codes were extracted, which formed the basis of the study’s findings.resultsthe analysis of the research data revealed five overarching &mega-challenges& within iran’s evaluation system that have significantly contributed to the failure of effective evaluation of infrastructure policies. of these five mega-challenges, two—namely, &the creation of a necessary institutional framework for effective evaluation& and &weak governance within the evaluation system&—are issues at the national and macro levels, necessitating corrective measures at these broader levels to address them effectively. the remaining three mega-challenges—&challenges related to evaluation methods and processes,& &challenges associated with organizational characteristics,& and &challenges related to the presentation of evaluation results&—manifest primarily at the organizational level and can potentially be resolved within that context. additionally, the study identified 17 sub-macro challenges (overarching sub-themes) and 48 more detailed challenges (organizing themes), which are subsets of these mega-challenges. in total, 136 factors (basic themes) were identified, each representing critical elements contributing to the failure of infrastructure policy evaluations in iran.conclusionthe research findings indicate that several significant challenges have undermined the effectiveness of infrastructure policy evaluations in iran. these challenges have resulted in evaluations that are often quantitatively limited, contradictory, vague, overly general, impractical, and disconnected from the needs of policymakers. overcoming these challenges is essential to improving the evaluation process, thereby enabling it to achieve its primary objectives: facilitating learning, understanding necessary reforms in policy implementation, and improving the content of approved policies. to address these challenges, the research suggests revising and amending laws and regulations related to evaluation, fostering a culture of evaluation, training evaluation specialists, and creating opportunities for private and non-governmental institutions to engage in evaluation. additionally, it is recommended to reengineer the structure and context of evaluation organizations to align with necessary features, emphasize local evaluation methods and processes, develop appropriate statistical systems, and ensure the timely and free publication of evaluation results.