ارزیابی مشخصات جغرافیایی و ساختار تشریحی اکوتیپ‌های مختلف گیاه دارویی وج (acorus calamus l.) و بررسی عملکرد فیتوشیمیایی اسانس و فعالیت بیولوژیکی عصاره‌های استخراج شده از اندام‌های گیاهی رویشگاه‌ها

مقدمه: محل رویش گیاهان در اکوتیپ‌ها، تهیه، تحقیق و فرآوری آنها مهم می‌باشد. گیاه وج با نام علمی acorus calamus l. دارای خواص فوق‌العاده‌ای بوده که توسط دانشمندان ایرانی همچون ابوعلی سینا، ذکریا رازی و عقیلی علوی خراسانی تاکید شده است. تهیه، شناسایی و مطالعه بر روی آن به سبب سختی کار و گمان به عدم وجود این گیاه در ایران مغفول مانده و اولین مقاله‌ی جامع و مروری روی وج در ایران توسط نویسندگان همین مطالعه انجام شده است. این مطالعه با هدف انجام آزمایشات گوناگون جهت شناخت بیشتر از وج از نظرخواص و اثرات دارویی اسانس و عصاره‌ی آن صورت پذیرفت.روش‌ها: پس از مطالعه و بررسی‌های همه جانبه و میدانی از اکوتیپ‌های مختلف گیاه وج در ایران، از 4 رویشگاه در سطح استان مازندران (رودپشت، گله کلاسفلی و کردخیل (f1)، ارزفون (f2)، پلسک (f3) و الندان-ازنی (f4) تهیه شد. مراحل خشک کردن، شناسایی هرباریومی، آناتومیکی و ریخت‌شناسی، اسانس‌گیری و بررسی عملکرد فیتوشیمیایی آن، تهیه‌ی عصاره‌ها و بررسی فعالیت بیولوژیکی اندام گیاه (هوایی و زیرزمینی) از مناطق مختلف ارزیابی شد.یافته‌ها: به دنبال یافتن اطلاعات هرباریومی و جغرافیایی گیاه وج و نتایج بررسی مشخصات موفولوژیکی و آناتومیکی اندام‌های آن در این پروژه مقایسه، ارائه و ازنظر گیاه‌شناسی تطبیق داده شد. بازده اسانس در اندام زیرزمینی نسبت به هوایی بیشتر بوده است. مجموع میزان اسانس استخراج شده از اندام زیرزمینی و هوایی در اکوتیپ f4 بیشترین بوده است. در 4 اکوتیپ، از اسانس‌های اندام‌های زیرزمینی و هوایی به ترتیب، 407 پیک (با میانگین 101/75) و 446 پیک (با میانگین 115/5) گزارش شد که ترکیبات دارویی همچون آسارون، سلین، کامفن و epishyobunone مشاهده گردید. فعالیت ضد اکسایشی عصاره‌های آبی وج در جمعیت‌های مختلف قابل توجه بوده و بهترین عملکرد مربوط به عصاره‌ی آبی اندام زیرزمینی گیاه در جمعیت f2 با ic50  3/74 ± 222/1611 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر بوده است.نتیجه‌گیری: تنوع در زیست بوم و مشخصات منطقه رویش،مهم بوده و بر عملکرد دارویی گیاهان تاثیر دارد. ترکیبات شیمیایی اسانس f2b و f1a عملکرد قوی‌تری داشته و در عصاره، اکوسیستم f2 بهتر بوده است. در مجموع، اندام‌های گیاه دارای اثربخشی و عملکرد خوبی بوده و می‌تواند به عنوان گیاهی دارویی موثر و آنتی‌اکسیدان قوی (پیشگیری‌کننده‌ی سرطان) مفید باشد که جا دارد مطالعات دیگر آزمایشگاهی، حیوانی و بالینی انجام شود.

evaluation of the geographical and anatomical structure of different ecotypes of medicinal plant acorus calamus l, and investigating the phytochemical performance of the essential oil and the biological activity of extracts from the plant organs of habitats

background: their growing place in ecotypes, preparation, research and processing are important. the plant with the scientific name acorus calamus l. has extraordinary properties that have been emphasized by iranian scientists such as avicenna, zakaria razi and alavi khorasani shirazi. preparing, identifying and studying it has been neglected due to the difficulty of the work and the suspicion that this plant does not exist in iran and the first comprehensive and review article on vaj in iran has been done by the authors of this research. this study was carried out with the aim of conducting and aggregating various investigations and experiments in order to know more about this plant in terms of the properties and medicinal effects of its essential oil and extract.methods: following comprehensive and field studies of different ecotypes of a.calamus in iran, from 4 habitats in mazandaran province (rudpusht_geleh kola sofla,kordkheil_(f1), arzefun_(f2), plesk (f3) and alendan–azni_(f4) was prepared. the stages of drying, herbarium, anatomical and morphological identification, extraction of essential oil and investigation of its phytochemical function, preparation of extracts and investigation of biological activity of plant organs (aerial and underground) from different regions were evaluated.findings: after finding the herbarium and geographical information of a.calamus and the results of examining the morphological and anatomical characteristics of its different organs were presented in this project. the efficiency of the essential oil in the underground organ has been higher than in the aerial one. the total amount of essential oil extracted from the underground and aerial organs was the highest in f4 ecotype. in 4 ecotypes, 407 peaks (with an average of 101.75) and 446 peaks (with an average of 115.5) were reported from the essential oils of underground and aerial organs, respectively, and medicinal compounds such as asarone, celine, camphene and epishyobunone were observed. the antioxidant activity of the aqueous extracts of the leaves was significant in different populations, and the best performance was related to the aqueous extract of the underground part of the plant in the f2 population with an ic50 of 222.1611 ± 3.74 mg/ml.conclusion: diversity in the ecosystem and characteristics of the growing area is important and affects the medicinal performance of plants. the chemical compounds of the essential oil f2b and f1a had a stronger performance, and in the extract, the ecosystem f2 was better. overall, the plant organs had good effectiveness and performance and could be useful as an effective medicinal plant and a strong antioxidant (cancer prevention), which requires further laboratory, animal and clinical studies.