بررسی اثرات دورکنندگی و ترکیبات شیمیایی اسانس گیاهان رازیانه و دارچین علیه پشه آئدس و گزنس در ایران

زمینه و هدف: وجود تنوع اقلیمی در کشور، زمینه افزایش غنای گونه‌ای در گیاهان دارویی کشور فراهم کرده است. با توجه به گزارش‌های متعدد بروز عوارض جانبی متعاقب استفاده از مواد شیمیایی دورکننده حشرات در انسان، ضرورت انجام این پژوهش برای ارزیابی مواد دورکننده جدید با منشاء گیاهی بیش از پیش احساس می‌شود. در حال حاضر تمام تلاش‌ها معطوف به کشف و جایگزینی مواد دورکننده با منشاء گیاهی است تا خصوصیت محافظت فردی قابل قبولی در طول فعالیت پشه‌های خون‌خوار ایجاد نماید و بدین ترتیب شیوع بیماری های منتقل شده از بندپایان به انسان تحت کنترل قرار گیرند.مواد و روش ها: دو گیاه رازیانه (foeniculum vulgare) و دارچین (cinnamomum verum) با داشتن خواص متعددی از جمله ضد باکتریایی، آنتی‌اکسیدانی و حشره کشی جهت این پژوهش انتخاب گردیدند. اسانس‌ها به ترتیب از دانه و پوست تنه به روش تقطیر با آب با دستگاه کلونجر تهیه شدند. اجزاء شیمیایی اسانس‌ها با روش کروماتوگرافی گازی- طیف سنجی جرمی تعیین شدند. تست های زیست سنجی به منظور تعیین مدت زمان حفاظت دهی و تعیین دوز موثر اسانس‌ها، روی مدل حیوانی (خرگوش نیوزلندی) و با پشه آئدس وگزنس (aedes vexans) در انسکتاریوم دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله(عج) انجام گردید.یافته‌ها: به ترتیب 18 و 15 نوع ترکیب شیمیایی در اسانس‌های دو گیاه رازیانه و دارچین شناسایی شدند که در گیاه رازیانهcadina-1,4-diene  و در گیاه دارچینb-oplopenone  بالاترین درصد را در اجزاء شیمیایی اسانس‌ها داشتند. زمان حفاظت دهی اسانس 50% رازیانه به ترتیب 3 تا 3/5ساعت و برای اسانس دارچین 1 تا 1/5ساعت علیه پشه آئدس وگزنس برآورد شد. میانه دوز موثر (ed50) اسانس‌ها علیه پشه ها به ترتیب 13/7 و 84/2 میکرولیتر بر سانتی متر مربع برای رازیانه و دارچین محاسبه شد.نتیجه گیری: این پژوهش اثرات حفاظت دهی اسانس گیاه رازیانه را علیه گزش پشه ناقل تب دانگ در مدل حیوانی در کمترین غلظت نشان داد. انجام این پژوهش در مدل انسانی توصیه می‌شود

repellency effects and chemical components of essential oils foeniculum vulgare and cinnamomum verum against aedes vexans in iran

background and aim: the presence of different climatic conditions in iran has resulted in the high richness of medicinal plants. the occurrence of adverse side effects was reported following use of the chemical-based repellents which extensively used for personal protection against nuisance mosquitoes. all the efforts are made for exploring new repellents originated from medicinal plants and could be protected safe and whole night against biting arthropods. this will be an effective action for preventing of risk of arthropod-borne diseases.materials and methods: the fennel seeds and cinnamon bark were chosen due to antibacterial, antioxidant and insecticidal properties. the essential oils were obtained using hydro-distillation using a clevenger-type apparatus. the chemical components of essential oils were determined by gas chromatography-mass spectrometry. a well-colonized aedes vexans in insectary was used for repellency assays on the animal model (the white rabbit).results: eighteen and 15 components were identified in the essential oils of fennel and cinnamon and cadina-1,4-diene and b-oplopenone were respectively as the main components. the protection time of 50% essential oils was assessed against lab-bred aedes vexans, and protection time were estimated 3 and 3.5 h for f. vulgare and 1 and 1.5 h for c. verum,. according to a dose-response analysis, the median effective dosage (ed50) of essential oils was 13.7 and 84.2 μl/cm2 for f. vulgare and c. verum.conclusion: the essential oil of f. vulgare could provide acceptable protection against dengue fever vectors on the animal subject. it is recommended to be continued the investigation on human volunteers against other medically important arthropods.