یافتن حکم دعوا از سوی قاضی؛ با تمرکز بر رویّه دیوان عدالت اداری

رسیدگی به دعاوی، مراحلی دارد که از جمله باید به «یافتن حکم دعوا از سوی قاضی» و یا به تعبیر دقیق­تر، تعیین هنجار حقوقی قابل اعمال بر دعوای مورد رسیدگی اشاره کرد. یافتن درستِ حکم دعوا شرط لازم برای صدور رای صحیح است. اما این مهم غالبا آسان نیست و مراجع قضایی باید به مولفه­های مختلفی توجه داشته باشند که بر اساس دو وضعیت وجود یا نبود مصوبه متفاوت است. در وضعیت وجود مصوبه، از جمله مولفه­های دخیل اینها قابل ذکر است. واجد هنجار حقوقی بودن، قابل استناد و لازم­الاتباع بودن، معتبر بودن، مشخص بودن نسبت آن با مصوبات رقیب، فهم و تفسیر صحیح مصوبه. در صورت نبود مصوبه این مولفه­ها باید مورد توجه قرار گیرد: امکان یا عدم امکان رجوع به دیگر منابع، نحوه گزینش منبع قابل رجوع، نحوه استخراج هنجار از منبع منتخب، نحوه رفع تعارض احتمالیِ هنجارهای مستخرج و امکان یا عدم امکان اعمال بی­واسطه هنجار منتخب. البته هر یک از این مولفه­ها با چالشهایی همراه است. شناخت این مولفه­ها و چالشها، با تمرکز بر رویه دیوان عدالت اداری، هدف اصلی این نوشتار است که به روش توصیفی- تحلیلی انجام می­شود.

finding the relevant law pertaining to a claim by a judge; focusing on the precedent of the administrative court of justice

judicial process has steps that include finding the relevant law pertaining to a claim by a judge or, more precisely, determining the legal norm applicable to the claim under consideration. finding the correct relevant law is a prerequisite for rendering a correct decision. however, this is often not an easy task, and judicial authorities must take into consideration various elements, which differ according to whether statute exist or not. if a statute exists, among the elements involved the following can be mentioned: adhering to relevant legal norms, being reliable, mandatory, valid, clear concerning its relationship with competing statutes, and correct understanding and interpretation of the statute in question. in the absence of a statute, the following elements should be considered: the possibility or impossibility of referring to other sources, the method of selecting a reliable source, of extracting the norm from the selected source, of resolving possible conflicts between extracted norms, and the possibility or impossibility of direct application of the selected norm. of course, each of these elements comes with challenges. understanding these elements and challenges, focusing on the precedent of the administrative court, is the main goal of this article, which is done in a descriptive-analytical method.