ارزیابی تخریب سرزمین در حوزه آبخیز پردیسان با روش ارزیابی ریسک تخریب سرزمین (ralde)

سابقه و هدف: تخریب سرزمین به عنوان یکی از معضلات زیست محیطی جدی و رایج در جهان، دو میلیارد هکتار (22.5%) از اراضی زراعی، مرتعی و جنگل های جهان را تحت تاثیر خود قرار داده است (dregne et al., 1991; oldeman et al., 1991; reynolds and stafford,2002). شاخص‌های تخریب زمین باید برای هدف مدیریت اراضی تعیین، انتخاب و ارزشیابی شده و به وسیله پژوهشگران به کار برده شوند. باتوجه به اینکه در هر منطقه ی در معرض خطر بیابانزایی با توجه به شرایط خاص محیطی و مدیریتی حاکم بر آن ضروری است که عوامل بیابانزایی و شدت اثر هر یک از عوامل جهت انتخاب اقدامات مناسب برای کنترل و پیشگیری از تخریب شناسایی شوند، در این پژوهش شاخص‌های تخریب سرزمین با استفاده از مدل پیشنهادی ralde برای حوزه آبخیز پردیسان که دارای شرایط محیطی حساس و شکننده در برابر عوامل بیابانزایی است و مطالعات پیشین نشان میدهد تخریب در آن در حال وقوع است، تعیین شدند و خطر تخریب سرزمین برای این منطقه مشخص گردید. مواد و روشها: حوزه آبخیز پردیسان با وسعت 222.87 کیلومتر مربع در شمال غربی استان قم قرار دارد. اقلیم آن بر اساس هر دو روش آمبرژه و دومارتن، خشک فراسرد می‌باشد. بر اساس مدل ralde برای تهیه نقشه پتانسیل تخریب سرزمین هشت معیار اصلی خاک و زمین، اقلیم، پوشش گیاهی، آب زیرزمینی، جمعیت، فشار دام، توسعه و اقتصادی اجتماعی بررسی شدند. پس از جمع آوری داده ها، نقشه های موجود و اطلاعات هیدرولوژی، خاکشناسی، زمین شناسی، پوشش گیاهی، جمعیتی، هواشناسی و ... و تفسیر آنها، مطالعات میدانی انجام شد. سپس امتیازدهی به شاخص ها و معیارهای تخریب و ارزیابی آن بر اساس عوامل طبیعی، عوامل انسانی و عامل روند طبق جدول‌های کمی مدل raldeانجام شد. در نهایت با تلفیق اطلاعات لایه های عوامل انسانی، عوامل محیطی ، روند تخریب سرزمین و وضعیت فعلی نقشه توانمندی تخریب سرزمین تهیه شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که خطر عوامل طبیعی در بیش از نیمی از سطح منطقه متوسط، و در 31 درصد سطح آن شدید و خیلی شدید است . همچنین در 38 درصد سطح منطقه خطر عوامل انسانی متوسط است که به ویژه این سطح برای اقدامات کنترلی و پیشگیری از تخریب بیشتر باید مورد توجه قرار گیرد. بررسی روند تخریب با استفاده از تغییرات شاخص ndvi در بازه زمانی 2002 تا 2016 و مطالعات میدانی بررسی وضعیت پوشش گیاهی نشان داد که در 55 درصد سطح منطقه خطر روند تخریب متوسط و در 12 درصد خطر آن شدید و خیلی شدید است. وضعیت فعلی تخریب سرزمین در منطقه بیشتر در محدوده خطر کم با احتمال 100 80 درصد بوده و خطر شدید با احتمال 20 0 درصد بود. درنهایت حدودا در سه چهارم منطقه خطر تخریب کم و در یک چهارم سطح آن تخریب متوسط است. خطر شدید و خیلی شدید تخریب فقط در سطحی در حدود یک درصد آن مشاهده شد.نتیجه‌گیری: عوامل طبیعی خطر تخریب در مقایسه با عوامل انسانی تاثیر بیشتری در تخریب منطقه دارند. از این میان اقلیم و خاک مهمترین عوامل طبیعی محدود کننده به شمار می‌آیند. اگرچه به دلیل اقدامات مختلف حفاظتی و احیایی در سطح وسیعی از منطقه فقط در حدود 1 درصد از سطح منطقه در خطرشدید و خیلی شدید تخریب قرار دارد، بررسی روند تخریب با استفاده از ارزیابی تغییرات پوشش گیاهی نشان داد که در 55 درصد سطح منطقه به طور متوسط 4 درصد از پوشش گیاهی در طی سالهای 2002 تا 2016 تخریب یافته است. این نتایج نشان میدهد که در بیشتر سطح حوزه آبخیز پردیسان مدیریت و بهره برداری چندان مناسبی از منابع سرزمین صورت نگرفته است و در صورت ادامه روند کنونی به زودی شاهد تخریب گسترده و از بین رفتن منابع خواهیم بود.

land degradation assessment in pardisan watershed by risk assessment of land degradation method (ralde)

background and objectives: background and purpose: land degradation, as one of the serious and common environmental problems in the world, has affected two billion hectares (22.5%) of agricultural lands, rangelands and forests in the world (dregne et al., 1991; oldeman et al., 1991; reynolds and stafford,2002). land degradation indicators should be determined, selected and evaluated for the purpose of land management and used by researchers. considering that in any region at risk of desertification, according to the specific environmental and management conditions governing it, it is necessary to identify the factors of desertification and the intensity of the effect of each factor in order to choose the appropriate measures to control and prevent degradation. in this research, the indicators of land degradation were determined using the ralde model for the pardisan watershed, which has sensitive and fragile environmental conditions against desertification factors and the risk of land degradation was determined.materials and methods: pardisan watershed with an area of 222.87 km2 is located in the northwest of qom province. its climate is arid and hyper cold. based on the ralde model, eight main parameters of soil and land, climate, vegetation, underground water, population, grazing pressure, development and socio economic were examined to prepare the land degradation potential map. after collecting data, existing maps and information on hydrology, soil, geology, vegetation, population, meteorology, etc. and their interpretation, field studies were conducted. then scoring indicators and criteria of degradation and its evaluation was done based on natural factors, human factors and trend factor according to the quantitative tables of the ralde model. finally, by combining the information of the layers of human factors, environmental factors, the process of land degradation and the current state, a map of land degradation capability was prepared.results: the results showed that the risk of natural factors is moderate in more than half of the area, and severe and very severe in 31% of the area. also, in 38% of the area, the risk of human factors is medium, which especially this area should be considered for control measures and prevention of further degradation. investigating the process of degradation using changes in the ndvi index in the period from 2002 to 2016 and field studies investigating the state of vegetation showed that in 55% of the area, the risk of degradation is moderate and in 12%, the risk is severe and very severe. the current state of land degradation in the region is mostly in the range of low risk with a probability of 80 100% and severe risk with a probability of 0 20%. finally, in about three fourths of the area, the risk of degradation is low and in one fourth of the area, the degradation is moderate. severe and very severe risk of destruction was observed only at less than one percent of the area.conclusion: natural degradation risk factors have a greater impact on the destruction of the region compared to human factors. among these, climate and soil are the most important limiting natural factors. although only about 1% of the area is in severe danger of degradation due to various protection and restoration measures in a large area of the region, the investigation of the degradation process using the evaluation of vegetation changes showed that in 55% of the area, an average of 4% of the vegetation was destroyed during the years 2002 to 2016. these results show that in most of pardisan watershed, land resources have not been properly managed and exploited, and if the current trend continues, we will see widespread degradation and loss of resources soon.