تجزیه و تحلیل اثربخشی مالیات تصاعدی بر توزیع درآمد در ایران (فروردین سال 1382 الی اسفند 1402)

یک نظام مالیاتی کارآمد در قالب مالیات تصاعدی می‌تواند به بهبود توزیع درآمد منجر شود. با وجود شواهد مذکور همچنان بسیاری از کشورهای جهان دارای سیستم‌های مالیات بر درآمد تصاعدی هستند که نشان می‌دهد، باز توزیع درآمد از طریق سیستم مالیاتی یک هدف سیاستی است؛ لذا انجام پژوهش‌های بیشتر در این زمینه را ایجاب می کند. در این راستا هدف این مقاله بررسی اثربخشی کوتاه مدت و بلندمدت مالیات تصاعدی بر توزیع درآمد در کشور ایران است. در این پژوهش به بررسی اثربخشی کوتاه ‌مدت و بلندمدت مالیات تصاعدی بر توزیع درآمد در ایران در دوره ماهانه 1382 الی 1402 پرداخته شده است. لذا به منظور نشان دادن تاثیر ساختار تصاعدی مالیات بر توزیع درآمد، مدلی متشکل از ضریب جینی، معیار سیستم مالیاتی تصاعدی، رانت منابع طبیعی، لگاریتم تولید ناخالص داخلی سرانه، نرخ تورم و اثر متقابل متغیرهای نهادی و مالیات تصاعدی با استفاده از روش هم‌جمعی و مدل تصحیح خطا روابط بلندمدت و کوتاه‌مدت مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که ساختار مالیات بر درآمد در ایران تصاعدی است، اما نتوانسته موجب بهبود توزیع درآمد گردد. به علاوه در برآورد بلندمدت، تاثیر منفی اثر متقابل متغیرهای نهادی و مالیات تصاعدی و همچنین تاثیر مثبت معیار مرتبط سیستم مالیاتی تصاعدی، تولید ناخالص داخلی سرانه، رانت منابع طبیعی و نرخ تورم مشاهده گردید. ضمنا در هر دوره 0.45 از عدم تعادل متغیر وابسته تعدیل شده و به سمت رابطه بلندمدت پیش می‌رود.

analyzing the effectiveness of progressive taxation on income distribution in iran (march 2003 to february 2024)

an efficient tax system in the form of a progressive tax can lead to improved income distribution. many countries in the world still have progressive income tax systems, which shows that income redistribution through the tax system is a policy goal; in this regard, the aim of this article is to examine the short-term and long-term effectiveness of progressive tax on income distribution in iran. in this study, the short-term and long-term effectiveness of progressive tax on income distribution in iran in the monthly period from 1382 to 1402 has been examined. therefore, in order to show the effect of the progressive tax structure on income distribution, a model consisting of the gini coefficient, the progressive tax system criterion, natural resource rent, the logarithm of gdp per capita, the inflation rate, and the interaction between institutional variables and progressive tax was examined and analyzed using the cointegration method and the error correction model of long-term and short-term relationships. the results of the study show that the income tax structure in iran is progressive, but it has not been able to improve income distribution. in addition, in the long-term estimate, the negative effect of the interaction between institutional variables and progressive tax, as well as the positive effect of the related criterion of the progressive tax system, gdp per capita, natural resource rent and inflation rate were observed. in addition, in each period, 0.45 of the imbalance of the dependent variable is adjusted and moves towards the long-term relationship.