بازنمایی کالبدی خاطره و تعلق مکانی در محلات تاریخی همدان: یک مطالعه تحلیلی-میدانی برای شناسایی مولفه‌های هویت‌ساز

محله به‌عنوان یک نهاد اجتماعی خرد، نیازمند توجه ویژه در طراحی و سیاست‌گذاری شهری است.​ این مقاله رابطه میان طرح کالبدی و حس تعلق به مکان در محلات قدیم ایران را مطالعه می‌کند و بر ویژگی‌های شناختی و عاطفی ساکنان تمرکز دارد؛ زیرا انسان برای شکل‌دادن به هویت روزمره‌اش نیازمند پیوند عاطفی با مکان زیستی خویش است و تعلق به مکان یکی از کلیدی‌ترین ابعاد این پیوند است که باید در سیاست‌های نوین شهرسازی لحاظ شود.در این پژوهش ابتدا چارچوب مفهومی محلات قدیم و مولفه‌های موثر بر تعلق مکانی بازتعریف شده است. سپس با استفاده از روش ترکیبیِ همبستگی و مطالعه موردی محلات قدیم همدان، داده‌های میدانی از طریق پرسش‌نامه خوداتکا و شواهد کالبدی-فضایی گردآوری و تحلیل شدند. تحلیل‌ها نشان می‌دهند که طرح کالبدی، از جمله ساختار معابر، آرایش فضایی محلات، کیفیت فضاهای عمومی و ویژگی‌های اقلیمی-مادی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری و تقویت حس تعلق دارد.نتیجه‌گیری مقاله بر این اساس است که طراحی آگاهانه فضای کالبدی محله می‌تواند هم‌زمان نیازهای اجتماعی و فردی ساکنان را برآورده سازد و تاثیرات مادی و معنوی محیط بر انسان را تقویت کند. یافته‌ها راهنمایی برای برنامه‌ریزان شهری و طراحان در جهت تدوین مداخلات حفاظتی و بازسازیِ حساس به هویت محلی فراهم می‌آورد و پیشنهاد می‌کند توجه ویژه‌ای به حفظ سازه‌ها و الگوهای فضایی هویت‌ساز و نیز مشارکت اجتماعی در فرآیند طرح‌ریزی صورت گیرد.

the physical representation of memory and place attachment in the historic neighborhoods of hamedan: an analytical-field study to identify identity-forming components

the neighborhood, as a micro-social institution, requires special attention in urban design and policymaking.​ ​this paper investigates the relationship between physical design and the sense of place attachment in the historic neighborhoods of iran, focusing on the cognitive and emotional characteristics of residents. ​since humans need to form an emotional bond with their living environment to shape their daily identity, place attachment is one of the most critical dimensions of this connection that must be considered in modern urban planning policies​in this study, the conceptual framework of historic neighborhoods and the factors influencing place attachment are first redefined. ​then, using a mixed-method approach combining correlational analysis and a case study of the old neighborhoods of hamedan, field data were collected and analyzed through self-administered questionnaires and physical-spatial evidence. ​the analysis demonstrates that physical design—including street structure, the spatial arrangement of neighborhoods, the quality of public spaces, and material-climatic features—plays a decisive role in shaping and strengthening the sense of belonging​the paper concludes that the conscious design of a neighborhood's physical space can simultaneously meet the social and individual needs of residents while enhancing the material and intangible impacts of the environment on people. ​the findings provide guidance for urban planners and designers in developing conservation and regeneration interventions that are sensitive to local identity. ​it is recommended that special attention be given to preserving identity-forming structures and spatial patterns, as well as promoting social participation in the planning process.