تحلیل گام‌های حکمرانی اسلامی در اندیشۀ شهید محمدباقر صدررحمه‌الله

شهید محمدباقر صدر، حکمرانی اسلامی را بر پایه اصولی همچون عدالت اجتماعی، تطابق با شریعت، انعطاف‌پذیری در رویارویی با مقتضیات زمانی و نظارت پیوسته، استوار می‌داند. از نگاه او، عدالت اجتماعی به ‌عنوان ستون مشروعیت نظام حکومتی، نقش محوری در اعتمادسازی و پایداری حکومت دارد. ایشان بر هماهنگی کامل قوانین اجرایی با اصول شریعت تاکید کرده و مفهوم «منطقة الفراغ» را به ‌عنوان ابزار انعطاف‌پذیری نظام حکمرانی برای پاسخ‌گویی به نیازهای متغیر جامعه معرفی می‌کند. در این راستا، نظارت دقیق و مداوم بر دستگاه‌های اجرایی، از دیدگاه وی، تضمین‌کننده شفافیت، رویارویی با فساد و افزایش کارآمدی نظام است. روش پژوهش به‌کار گرفته‌شده در این مقاله، توصیفی _ تحلیلی است و با بهره‌گیری از مطالعات تطبیقی و تحلیل متون کلاسیک و معاصر، چهارچوب نظری جامعی از حکمرانی در اندیشه شهید صدر; ارائه شده است. دستاوردهای پژوهش نشان می‌دهد که اندیشه حکمرانی شهید صدر، الگویی جامع و منعطف برای مدیریت جوامع اسلامی ارائه می‌دهد که با وجود حفظ اصول ثابت شریعت، امکان انطباق با تغییرات اجتماعی و فرهنگی را داراست. این مقاله، با ارائه مدل تحلیلی حکمرانی صدر، نقطه آغازی برای پژوهش‌های ژرف‌تر و گسترش مطالعات میان‌رشته‌ای در باب حکمرانی اسلامی شمرده می‌شود و زمینه‌ای را برای کاربردی‌سازی این اندیشه در بافت جوامع معاصر فراهم می‌آورد.

analysis of the steps of islamic governance in the shahīd muḥammad bāqir al-ṣadr' thought

shahīd muḥammad bāqir al-ṣadr considers islamic governance to be based on principles such as social justice، compliance with sharia، flexibility in facing the requirements of time، and continuous supervision. from his perspective، social justice، as a pillar of the legitimacy of the government system، plays a pivotal role in building trust and stability in the government. he emphasizes the complete coordination of executive laws with the principles of sharia. he introduces the concept of mantiqat al-firāq as a tool for the flexibility of the governance system for accountability to the changing needs of society. in this regard، careful and continuous supervision of the executive apparatus، from his perspective، guarantees transparency، confronts corruption، and increases the efficiency of the system. the research method used in this paper is descriptive-analytical، and by utilizing comparative studies and analyzing classical and contemporary texts، a comprehensive theoretical framework of governance in the thought of martyr sadr has been presented. the research findings show that the governance thought of shahīd al-ṣadr offers a comprehensive and flexible model for managing islamic societies that، while maintaining the fixed principles of sharia، can adapt to social and cultural changes. by presenting the analytical model of sadr's governance، this paper is considered a starting point for deeper research and the expansion of interdisciplinary studies on islamic governance. it provides a basis for the application of this thought in the context of contemporary societies.