تجلی ایزد وای و بارآفرینی اسطوره آرش کمانگیر بر بشقاب‌های سیمین ساسانی از منظر شلایرماخر

پژوهش حاضر با هدف تفسیر معنای نمادین روبان معکوسِ متصل به کمان شاهی در بشقاب‌های سیمین ساسانی و تبیین ارتباط آن با ایزد «وای» و بازخوانی اسطوره «آرش کمانگیر» انجام شده است. در این چارچوب، سوال اصلی پژوهش آن است که ایزد وای و اسطوره آرش چگونه در تصویری‌نگاری بشقاب‌های سیمین ساسانی بازنمایی شده‌اند و چه لایه‌های نمادین و سیاسی در پسِ جهت معکوس روبان کمان شاهی نهفته است؟ برای پاسخ به این پرسش، الگوی هرمنوتیک فریدریش شلایرماخر به‌عنوان روش تحلیلی به کار گرفته شده است؛ رویکردی که با تاکید بر فهم لایه‌های زبانی نمادین تصویر، بازسازی بستر تاریخی و کشف مقصود «مولف تصویری»، امکان ارائه تفسیر دقیق‌تری از نشانه‌های بصری را فراهم می‌سازد. در سنت الهیات سیاسی ساسانی، هنر ابزاری بنیادین برای مشروعیت‌بخشی به قدرت شاهی بوده و انتخاب آگاهانه نمادها واجد پیام‌های سیاسی دینی است. در میان آثار فلزی موجود، تنها شاه و ولیعهد با کمان و تیر نمایش یافته‌اند؛ امری که از منظر نشانه‌شناسی پیوندی تلویحی با اسطوره آرش برقرار می‌کند. یکی از عناصر کلیدی این بازنمایی، روبان کوچک و بادخورده‌ای است که برخلاف جهت دیگر روبان‌های تصویر، در جهتی مخالف وزیده شده و معنایی فراتر از یک نقش تزیینی دارد. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعه منابع مکتوب و بررسی میدانی ده بشقاب سیمین انجام شده است؛ آثاری که براساس سه معیار وجود کمان و تیر، حضور پیکره شاه شکارگر و نمود روبان انتخاب گردیده‌اند. تحلیل هرمنوتیکی نشان می‌دهد که روبان معکوس، تجسم بصری نیروی الهی «وای» است؛ ایزدی که در دوره ساسانی احیا شده و حضور او در هنر از طریق عناصر بادگونه قابل شناسایی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این نشانه، نیروی حمایتی وای را در هدایت تیر شاهی مجسم ساخته و صحنه شکار را به بازآفرینی آیینی سیاسی اسطوره آرش بدل می‌کند. در نتیجه، بشقاب‌های سیمین ساسانی را می‌توان «متونی بصری» دانست که در آن اسطوره، الهیات و سیاست در ساختاری یکپارچه و هدفمند ادغام شده‌اند.

the manifestation of the divinity vayu and the reinterpretation of the myth of arash the archer on sasanian silver plates from schleiermacher's hermeneutic perspective

introduction: the present study aims to interpret the symbolic meaning of the inverted ribbon attached to the royal bow on sasanian silver plates and to examine its connection with the deity “vayu” and the reinterpretation of the myth of “arash the archer.” the central research question is how vayu and the myth of arash are represented in the visual depiction on these silver plates and what symbolic and political layers are embedded in the reversed direction of the royal bow’s ribbon. to address this question, friedrich schleiermacher’s hermeneutic approach was employed, emphasizing understanding the linguistic and symbolic layers of the image, reconstructing the historicalcontext, and uncovering the intent of the “visual author,” thereby enabling a precise interpretation of visual signs.in the political theology of the sasanian period, art was a fundamental tool forlegitimizing royal power, and the deliberate choice of symbols carried political and religious messages. among metal artifacts, only the king and crown prince are depicted with bow and arrow, implicitly linking these images to the myth of arash. a key element of this representation is the small, wind-inflatedribbon, which, unlike other ribbons in the image, blows in the opposite direction and conveys a meaning beyond mere decoration.