زیبایی‌شناسی معماری اسلامی در مسجد وکیل شیراز با تکیه بر آرای تیتوس بورکهارت

توجه به مسئله زیبایی و شناخت آن در اکثر آثار هنر و معماری در جهان، یکی از مهم‌ترین مسائلی است که از دوران کهن تا دوره معاصر، هم در ذهن هنرمندان برای خلق آثار هنری بوده و هم مورد توجه اندیشمندان حوزه‌های مختلف فلسفی، دینی و هنری قرار گرفته است. تیتوس بورکهارت ازجمله اندیشمندانی است که با رویکرد و اندیشه سنت‌گرایی به چیستی، چرایی و چگونگی ویژگی‌های هنر اسلامی پرداخته و در این میان، درباره مقوله زیبایی و زیبایی‌شناسی در هنر و معماری اسلامی به‌ویژه مساجد نیز دیدگاه‌هایی ارائه کرده است. سوالات پژوهش چنین است: 1. شاخصه‌های زیبایی‌شناسی در معماری مسجد وکیل شیراز در دوره زندیه با توجه به دیدگاه‌های بورکهارت چگونه رقم خورده است؟ 2. آیا تمام ویژگی‌های ساختاری مساجد اسلامی، طبق دیدگاه‌های بورکهارت در مسجد وکیل شیراز در دوره زندیه، لحاظ شده است؟ پژوهش حاضر که به شیوة کتابخانه‌ای (اسنادی) گردآوری شده در تلاش است تا با روش توصیفی‌ تحلیلی به بررسی، ارزیابی و تحلیل نظریات و دیدگاه‌های ‌بورکهارت به عنوان یکی از اندیشمندان سنت‌گرا در رابطه با زیبایی‌‌شناسی معماری در جهان اسلام و تبیین چیستی و چگونگی مقوله زیبایی به عنوان یک ویژگی مهم در معماری مسجد وکیل شیراز بپردازد. یافته‌های پژوهش چنین است که با توجه به دیدگاه‌ها و نظریات بورکهارت، به شاخصه‌های مشترکی در زیبایی‌شناسی معماری مساجد اسلامی چون رمزپردازی، تجلّی اصل وحدت در کثرت و کثرت در وحدت، تجلّی زیبایی بصری آیات الهی به‌صورت کتیبه‌های خوشنویسی شده در مساجد به‌ویژه در مسجد وکیل شیراز، می‌توان اشاره کرد. هرچند اکثر شاخصه‌های مهم زیبایی‌شناسی مساجد اسلامی که در نظرگاه بورکهارت آمده در ساختار کلی مسجد وکیل شیراز در دوره زندیه نیز به چشم می‌خورند، اما مسجد وکیل شیراز، فاقد دو عنصر گنبد و مناره است که در اکثر مساجد دوره اسلامی در ایران ساخته شده‌اند. البته فقدان این دو مورد در مسجد وکیل شیراز، چیزی از ارزش‌های معنوی و زیبایی‌شناسی مسجد کم نمی‌کند.

aesthetics of islamic architecture in vakil mosque, shiraz, based on the views of titus burckhardt

introducion: paying attention to the issue of beauty and recognizing it in most of the works of art and architecture in the world is one of the most important issues that have been in the minds of artists to create works of art from the ancient times to the contemporary period, and also the attention of thinkers in various philosophical, religious and artistic fields. is placed. titus burkhardt is one of the thinkers who studied what, why and how the characteristics of islamic art are with the approach and thought of traditionalism, and in the meantime, he also presented views about the category of beauty and aesthetics in islamic art and architecture, especially mosques.questions: the research questions are as follows: 1) how were the aesthetic characteristics of the architecture of the vakil mosque in shiraz during the zand period determined according to burckhardt's views? 2) are all the structural features of islamic mosques, according to burckhardt's views, included in the vakil mosque of shiraz in the zandiya period?methods: this research is done in a descriptive-analytical way and the data collection method is documentary (library). the purpose of this research is to evaluate and analyze burkhart's ideas and views as one of the traditionalist thinkers in relation to architectural aesthetics in the islamic world and to explain what and how the category of beauty is an important feature in the architecture of the vakil mosque in shiraz.results: the findings of the research are that, according to burckhardt's views and theories, there are common characteristics in the architectural aesthetics of islamic mosques, such as symbolism, manifestation of the principle of unity in plurality and plurality in unity, manifestation of the visual beauty of divine verses in the form of calligraphy inscriptions in mosques, especially in the vakil mosque of shiraz , can be mentioned. although most of the important aesthetic characteristics of islamic mosques, which are mentioned in burckhardt's opinion, are also visible in the overall structure of the vakil mosque of shiraz in the zandiyeh period, but the vakil mosque of shiraz lacks the two elements of dome and minaret that were built in most mosques of the islamic period in iran. of course, the absence of these two items in the vakil mosque of shiraz does not diminish the spiritual and aesthetic values of the mosque.