مطالعه نقش و رنگ قالی دستبافت سنه از منظر اصول سازمان دهی بصری اوکویرک (نمونه موردی: قالی محفوظ در موزه فرش ایران)

ارزش‌های زیبایی‌شناختی هر اثر هنری نیازمند به درکی هنرشناسانه است. این درک از طریق سنجه‌های علمی، منطقی و به دور از حدس و گمان یا سلایق شخصی امکان‌پذیر است. زیبایی‌شناسی قالی دست‌بافت ایرانی، به‌عنوان یک اثر هنری، با توجه به گذشته تاریخی‌اش از طریق شناخت زیبایی‌های طرح، نقش، رنگ و مبتنی بر دیدگاه‌های عینی و ذهنی امری ضروری به نظر می‌رسد. چون اصول سازمان‌دهی بصری اوکویرک یکی از سنجه‌های علمی و شناخته شده در حوزه زیبایی-شناسی یک اثر هنری است؛ از این رو، در این مطالعه برای شناسایی زیبایی‌های عینی یک قالی دست‌بافت ایرانی مورد استفاده قرار گرفته است. هدف این پژوهش تحلیل زیبایی‌شناسی بصری یک تخته قالی دست‌بافت سنه (یا سنندج) است که در اواخر قرن 19 میلادی بافته شده و در حال حاضر در موزه فرش ایران نگهداری می‌شود. مهمترین پرسش‌های پیش روی این مطالعه آنست که اصول حاکم بر زیبایی‌شناسی بصری قالی مذکور کدامست و چگونه درک می‌شود؟ همچنین، میزان انطباق‌پذیری طرح، نقش و رنگ این قالی با اصول هفتگانه بصری اوکویرک تا چه حد است؟ روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر منابع کتاب‌خانه‌ای است. نتایج نشان می‌دهد که پیاده‌سازی صحیح اصول هفتگانه ادراک دیداری اوکویرک (هماهنگی، تنوع، تناسب، تعادل، حرکت، تسلط و ایجاز) در نقش و رنگ قالی سنه، آن را به یک اثر هنری مطلوب در نگاه مخاطب تبدیل کرده است. همچنین، توجه به تناسبات هندسی، عنصر موثر رنگ و فضای نهایی خلق شده قالی مورد نظر را به سمت وحدتی سازمان یافته و نمادین سوق داده است.

a study on the pattern and color of saneh's rug from the perceptive of visual principles of ocvirk (case study: preserved rug in carpet museum of iran)

the aesthetic values of an artwork require artistic understanding. this understanding is possible through scientific and logical measures and away from speculation or personal tastes. the aesthetics of iranian hand-woven rug, as a work of art, according to its historical past, through the recognition of the harmony of design, pattern, color and based on objective and subjective views, seems to be necessary. because the principles of visual organization of ocvirk is one of the scientific and well-known criteria in the field of aesthetics of a work of art; therefore, in this study, it has been used to identify the objective harmony of an iranian hand-woven rug. this research aims to analyze the visual aesthetics of a hand-woven seneh (or sanandaj) rug, which was woven in the late 19th century and is currently kept in the iranian carpet museum. the most important question is what are the principles of the visual aesthetics of the mentioned rug and how are they understood? also, how compatible is the design, pattern, and color of this rug with the seven visual principles of ocvirk? the research method is descriptive-analytical and based on library sources. the results show that the seven principles of visual perception (harmony, variety, proportion, balance, movement, dominate, and economy) in the pattern and color of the saneh rug have turned it into a desirable work of art for the audience. also, the geometric proportions, the effective element of color, and the final space created have led the rug to an organized and symbolic unity.