بررسی تطبیقی مبانی فرا نظری، ایده‌ها و راهبردهای ضدسلطه در اندیشۀ انقلاب اسلامی و نظریۀ انتقادی فرانکفورت

اندیشۀ انقلاب اسلامی، با طرح مفاهیمی چون مقاومت در عرصه منطقه‌ای و بسط آن در حوزه نظری روابط بین‌الملل، در نقد استکبار و نظام سلطه، پیامی مبتنی بر تغییر ساختارهای بین‌الملل ظالمانة موجود و تبیین نظم مطلوب ارائه می‌دهد. از سوی دیگر در مناظرۀ چهارم دانش روابط بین‌الملل، رویکردهای متعددی وجود دارند که با تاکید بر تغییر مناسبات بین‌المللی و در برابر وضع موجود جهتی انتقادی به خود می‌گیرند. در این میان می‌توان به «مکتب انتقادی فرانکفورت» با طرح مباحث صنعت فرهنگ، هژمونی، رهایی و ... اشاره کرد. با توجه به ضرورت توسعه دانش نظری، هدف این پژوهش «بررسی تطبیقی ایده‌ها و راهبردهای ضدسلطه در اندیشه انقلاب اسلامی و نظریه انتقادی مکتب فرانکفورت» بوده است. بر این اساس پرسش اصلی این‌گونه طرح شده است که «نقاط اشتراک و افتراق اندیشه انقلاب اسلامی و نظریه انتقادی فرانکفورت در طرح ایده‌ها و راهبردهای ضدسلطه کدم‌اند؟»پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی‑ تحلیلی با تکیه بر اطلاعات کتابخانه‌ای صورت گرفته و با استفاده از رویکرد مقایسه‌ای برای بررسی تطبیقی مولفه‌های استخراجی از دو نظریۀ پیش‌گفته، این فرضیه ارائه شده است: «اندیشۀ انقلاب اسلامی در مشروعیت‌زدایی از سلطه و ترسیم افق عادلانه و اخلاقی در سطح ‌بین‌الملل، واجد رویکردهای مشابه با نظریه انتقادی است؛ اما با تفاوت در مبانی فرا نظری و ماهیت نظریه‌پردازی، این اندیشه با راهبرد نفی ظلم و تحقق نظام صلح عادلانه بین‌المللی وارد کنش عملیاتی چندسطحی، دعوت اخلاقی، استحکام درونی، موازنه چندجانبه‌گرا، مقاومت و بازدارندگی علیه نظام با بازیگرانی متکثر و ابزارهای متفاوت می‌شود. همچنین به‌واسطۀ نگرش تمدنی در انقلاب اسلامی نظم مطلوب مبتنی بر جامعه‌سازی الهی، تفاوت‌های جدی با نظام اخلاقی بین‌المللی در نظریه انتقادی دارد.»

comparative study of meta-theoretical foundations, ideas and strategies of anti-dominion in the thought of the islamic revolution and frankfurt's critical theory.

the idea of ​​the islamic revolution, by proposing concepts such as resistance in the regional arena and expanding it in the theoretical field of international relations, in criticizing arrogance and the domination system, presents a message based on changing the existing oppressive international structures and explaining the desired order. on the other hand, in the fourth debate on the knowledge of international relations, there are several approaches that emphasize the change of international relations and take a critical direction against the current situation. among these, we can mention the frankfurt critical school with the topics of culture industry, hegemony, liberation, etc. considering the need to develop theoretical knowledge, the aim of this research was a comparative study of anti-domination ideas and strategies in the islamic revolution and the critical theory of the frankfurt school. based on this, the main question has been proposed as follows: what are the points of commonality and difference between the islamic revolution and frankfurt's critical theory in the design of anti-dominion ideas and strategies?the present research was carried out in a descriptive and analytical manner, relying on library information, and using a comparative approach to compare the components extracted from the aforementioned two theories, this hypothesis was presented: the idea of ​​the islamic revolution in delegitimizing domination and drawing a just and moral horizon in the international level has approaches similar to critical theory; but with the difference in meta-theoretical foundations and the nature of theorizing, this thought enters multi-level operational action, moral appeal, internal strength, multilateralist balance, resistance and deterrence against the system with multiple actors and different tools with the strategy of negating oppression and realizing a just international peace system. also, due to the civilizational attitude in the islamic revolution, the desired order based on divine socialization has serious differences with the international moral system in critical theory.