تعلیق مشروطیت در دام استثناء؛ بازخوانی انتقادی بسترهای رویدادی و نهادی تعلیق مشروطیت در ایران معاصر

ایرانیان، در شکل‌دهی به‌نظام سیاسی مدرن، تلاش‌‌های زیادی انجام دادند تا قدرت را محدود و قانونی سازند؛ اما در مشروطه‌سازی با شکست مواجه بوده‌اند. با وقوع انقلاب مشروطیت و تدوین قانون اساسی، چنین انتظار می‌رفت که دولت و حکومت در ایران «کنستیتوسیونل» گردد؛ ولی دشواره‌ی بنیادین سیاست ایران معاصر یعنی مشروطه‌سازی قدرت همچنان حل‌ ناشده باقی ماند و به‌سمت استثناء و تعلیق سوق پیدا کرد که نتیجه‌ای جز «استبداد منور» نداشت. سازوکار‌های دموکراتیک، با حاکم‌شدن «وضعیت استثناء» به‌حاشیه رفت و دچار «تعلیق» شد. نگارنده، ضمن بهره‌گیری از دستگاه مفهومی «وضعیت استثناء» به‌منظور واکاوی دشواره‌ی «تعلیقِ مشروطیت» در تاریخ معاصر ایران تلاش کرده تا به این پرسش بنیادین پاسخ دهد که کدام مولّفه‌های رویدادی و نهادی، سبب‌ساز تعلیق مشروطیت و چیرگی وضعیت استثناء، در پایانِ قاجار و سلطنت پهلوی اول گردید. با کاربست روشِ تبیین تاریخی، فرضیۀ پژوهش، بررسی و چنین یافت شد که مشروطه‌سازیِ قدرت سیاسی، به‌دلیلِ: 1. فقدان پیش‌زمینه‌های اندیشه‌ای و فرهنگی در جامعه ایرانی؛ 2. تلنبارشدن رویدادهای بحران‌ساز و معلق‌کننده‌ی مشروطیت اعم از رویدادهای داخلی و خارجی؛ و 3. آماده نبودن بسترهای نهادی، در دامِ استثناء افتاد و به‌تعلیق کشانده شد.

suspension of constitutionalism in the trap of exception: a critical rereading of the eventual and institutional contexts of suspension of constitutionalism in contemporary iran

in shaping the modern political system, iranians have made many efforts to limit and legalize power, but they have failed in constitutionalization. with the occurrence of the constitutional revolution and the drafting of the constitution, it was expected that the government and governance in iran would become constitutional; but the fundamental problem of contemporary iranian politics, namely constitutionalization, remained unresolved and led to exception and suspension, which resulted in nothing but enlightened tyranny. democratic mechanisms were marginalized and suspended with the rise of the state of exception. the author, while utilizing the conceptual system of state of exception to analyze the problem of suspension of constitutionalism in contemporary iranian history, has attempted to answer the fundamental question of which eventual and institutional components caused the suspension of constitutionalism and the dominance of the state of exception at the end of the qajar and the first pahlavi dynasty. by applying the historical explanation method, the research hypothesis was examined, and it was found that the constitutionalization of political power fell into the trap of exception and was suspended due to: 1. the lack of ideological and cultural backgrounds in iranian society; 2. the accumulation of crisis-causing events that suspended constitutionalism, including domestic and foreign events; and 3. the lack of readiness of institutional platforms.