تحلیل فرایندهای تاثیرگذار بر تغییرات هویت فرهنگی دانشجویان در شبکه‌های اجتماعی مجازی (با رویکرد نظریه داده‌بنیاد)

هدف این پژوهش، تحلیل فرآیندهای موثر بر تغییرات هویت فرهنگی دانشجویان در بستر شبکه‌های اجتماعی مجازی با بهره‌گیری از رویکرد نظریه داده‌بنیاد است. این پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد است. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 50 دانشجوی دانشگاه شیراز گردآوری شد. سپس داده‌ها با استفاده از سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی مورد تحلیل قرار گرفت. چارچوب نظری تلفیقی از نظریه‌های هال، کاستلز، بوردیو و بلومر برای تحلیل تغییرات هویت فرهنگی در فضای مجازی به کار رفت. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج بیش از 500 مفهوم اولیه و 36 مقوله فرعی شد. یافته‌ها نشان دادند که فرهنگ حاکم بر شبکه‌های اجتماعی مجازی به عنوان مقوله محوری، در تعامل با شرایط علی (مانند الگوبرداری از چهره‌های مجازی و کمبود سواد رسانه‌ای)، شرایط زمینه‌ای (همچون شکاف نسلی و ضعف نهادهای فرهنگی)، عوامل مداخله‌گر (نظارت خانواده و روابط همسالان)، راهبردهای رفتاری (نظیر بازنمایی انتخابی و ساخت هویت جایگزین) و پیامدهایی چون گسست از هویت بومی و کاهش انسجام اجتماعی، موجب بازتعریف هویت فرهنگی دانشجویان شده است. پدیده «هویت ترکیبی» یکی از نتایج مهم این تغییرات محسوب می‌شود. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که شبکه‌های اجتماعی مجازی نه‌تنها بستری برای ارتباطات نوین هستند، بلکه به عنوان میدان فرهنگی جدید، نقش موثری در تحول تدریجی و ساختاری هویت فرهنگی دانشجویان ایفا می‌کنند. سیاست‌گذاران، خانواده‌ها و دانشگاه‌ها باید با تقویت سواد رسانه‌ای و حمایت فرهنگی، برای مواجهه با این پدیده آماده باشند.

analyzing the influential processes of cultural identity transformation among university students in virtual social networks: a grounded theory approach

this study aims to analyze the processes influencing cultural identity transformation among university students within the context of virtual social networks، using the grounded theory approach. the study is qualitative in nature and based on grounded theory methodology. data were collected through semi-structured interviews with 50 students from shiraz university. the analysis was conducted through open، axial، and selective coding. the theoretical framework integrates perspectives from hall's cultural representation، castells' network society، bourdieu's field and cultural capital theory، and blumer's symbolic interactionism. the analysis yielded over 500 initial codes and 36 subcategories. the core category identified was the dominant culture of virtual social networks. this culture interacts with causal conditions (e.g.، digital celebrity modeling، media illiteracy)، contextual conditions (e.g.، generational gap، weak cultural institutions)، intervening factors (e.g.، family supervision، peer influence)، strategic behaviors (e.g.، identity masking، adopting alternative digital identities)، and outcomes such as disconnection from native identity and decreased social cohesion. a significant finding was the emergence of hybrid identity among students trying to reconcile traditional and modern cultural values. the results indicate that virtual social networks function not only as communication tools but also as cultural arenas that actively shape and transform students' cultural identities. this transformation is systemic، ongoing، and structurally embedded. cultural policymakers، families، and academic institutions need to proactively enhance media literacy and support youth in navigating identity reconstruction in the digital realm.