تبیین فهم دانش‌آموزان دبیرستان‌های پسرانه گراش از آزمون سراسری و بررسی نقش آن در تحقق عدالت آموزشی از منظر حقوقی

هدف پژوهش حاضر، تبیین تجربه زیسته دانش‌آموزان سال آخر دبیرستان‌های پسرانه گراش از آزمون سراسری و بررسی درک آنان از نقش این آزمون در تحقق عدالت آموزشی است. این پژوهش به روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناختی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 15 نفر از دانش‌آموزان پسر سال آخر دبیرستان در شهر گراش بودند که قصد شرکت در کنکور سراسری را داشتند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش تحلیل تماتیک براساس مدل شش مرحله‌ای براون و کلارک تحلیل شدند. نرم‌افزار nvivo برای سازمان‌دهی داده‌ها و استخراج کدها و مضامین مورد استفاده قرار گرفت. تحلیل داده‌ها به شناسایی چهار مضمون اصلی منجر شد: اضطراب و فشار روانی، انتظارات غیرواقعی از موفقیت، تاثیر محیط اجتماعی و خانوادگی، و تلاش برای خودکارآمدی. دانش‌آموزان، کنکور را فراتر از یک آزمون علمی می‌دانستند و آن را تجربه‌ای چندبعدی با پیامدهای عاطفی، روانی، و اجتماعی تلقی می‌کردند. آن‌ها همچنین بر نابرابری‌های آموزشی و دسترسی ناعادلانه به منابع اشاره داشتند که احساس عدالت را تضعیف می‌کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کنکور سراسری در تجربه دانش‌آموزان گراش نه‌تنها ابزاری برای سنجش تحصیلی، بلکه ساختاری اجتماعی است که عدالت آموزشی را به چالش می‌کشد. درک این تجربه‌ها می‌تواند مبنایی برای بازنگری سیاست‌های آموزشی و طراحی مداخلات روانی-اجتماعی موثر فراهم سازد.

explaining the understanding of male high school students in gerash regarding the national university entrance exam and investigating its role in achieving educational justice from a legal perspective

this study aimed to explore the lived experiences of final-year male high school students in gerash regarding the national university entrance exam and their perceptions of its role in educational justice. the research employed a qualitative phenomenological design. participants included 15 male students in their final year of high school in gerash who intended to take the national university entrance exam. data were collected through semi-structured interviews and analyzed using braun and clarke's six-phase thematic analysis framework. nvivo software was used to code and organize the data. the analysis revealed four main themes: psychological stress and anxiety، unrealistic expectations of success، influence of social and familial environments، and efforts toward self-efficacy. students perceived the exam as a complex، emotionally charged experience that shaped their identity and future. they also highlighted educational inequities and unequal access to resources، which weakened their sense of justice. the findings suggest that the national entrance exam functions not only as an academic assessment but also as a social structure that challenges educational justice. understanding students' lived experiences can provide a basis for revising educational policies and designing effective psycho-social interventions.