ارزیابی مولفه های ادراک فضایی خانه مد با رویکرد روان شناسی محیطی

معماری و مد به مثابه زبان های بصری هویت بخش فردی و فرهنگی، در بستر فضا، زمان و ادراک، معنا می یابند. علیرغم تفاوت های ظاهری، این دو حوزه در فرآیند طراحی، با مفاهیمی چون معناپردازی، زیبایی شناسی و تجربه ادراکی انسان مشترک اند. با توجه به خلا مطالعات میان رشته ای در ایران پیرامون پیوند فضاهای فرهنگی و نیازهای روان شناختی کاربران، این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل مولفه های ادراک فضایی و روان شناسی محیطی در خانه های مد و لباس انجام شد. طراحی چنین فضاهایی نیازمند درک عمیق از نیازهای ذهنی، رفتاری و فرهنگی کاربران است. این پژوهش با رویکرد کمّی-کیفی، از ابزار تحلیل عاملی اکتشافی بهره برده است. جامعه آماری پژوهش را طراحان و خبرگان معماری حوزه مد و لباس در دانشگاه های شهر تهران تشکیل دادند و نمونه گیری هدفمند با 57 شرکت کننده صورت گرفت. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از تحلیل واریانس چندگانه انجام شد. یافته ها نشان داد سه مولفه اصلی، به ترتیب اهمیت بر طراحی خانه های مد و لباس شامل بهبود تجربیات ادراکی مخاطبان، توجه به معیارهای طراحی مرتبط با هویت فردی، اجتماعی و هویت ملی از طریق فرم و ویژگی های معماری بومیِ ایرانی و به کارگیری فناوری اطلاعات در جذب کاربران هستند که نقش موثری در شکل گیری دعوت کنندگی، حس تعلق و ارتقاء تجربه ذهنی کاربران ایفا می کنند. درنتیجه، این پژوهش راهبردهای موثر جهت طراحی فضاهای فرهنگی نوین، به ویژه خانه های مد و لباس، متناسب با بستر اجتماعی و فرهنگی معاصر ایران با رویکردهای انسان محور ارائه می دهد.

evaluation of fashion house architecture with an emphasis on psychological components and cultural identity

architecture and fashion، potent visual languages، shape individual and cultural identity، deriving meaning from space، time، and perception. despite differences، both share design process commonalities: signification، aesthetics، and human perceptual experiences. addressing a gap in iranian interdisciplinary research on cultural spaces and user psychological needs، this study identified and analyzed spatial perception and environmental psychology components within fashion houses. effective design necessitates a profound understanding of users’ cognitive، behavioral، and cultural requisites. employing a mixed-methods approach with exploratory factor analysis، the research sampled 57 architects and fashion design experts from tehran universities via purposive sampling. data were analyzed using multivariate analysis of variance (manova). findings highlight three pivotal components influencing fashion house design، in order of importance: (1) enhancing audience perceptual experiences; (2) integrating design criteria reflecting individual، social، and national identity through iranian vernacular architecture; and (3) leveraging information technology for user engagement. these components foster approachability، belonging، and elevate subjective user engagement. consequently، this research offers actionable strategies for designing innovative cultural spaces، particularly fashion houses، aligned with contemporary iranian social and cultural contexts، emphasizing human-centered and scientific methodologies.