>
Fa   |   Ar   |   En
   تحلیل گفتمان انتقادی خطبه‌ی حجاج بن یوسف بر اساس الگوی فرکلاف  
   
نویسنده فلاح ابراهیم ,معین جواد
منبع جستارهاي ادب عربي - 1404 - دوره : 3 - شماره : 5 - صفحه:145 -166
چکیده    تحلیل گفتمان انتقادی یکی از شاخه‌های مهم نظریۀ تحلیل گفتمان است که به‌منظور نشان‌دادن چگونگی شکل‌گیری گفتمان‌های قدرت، لایه‌های پنهان زبان را در متون کتبی و شفاهی می‌کاود. گفتمان‌شناسی انتقادی نوین علاوه بر عناصر نحوی و صرفیِ سازندۀ جمله برای تبیین معنا، عناصر فرامتنی از قبیل بافت موقعیتی، فرهنگی و اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد. این پژوهش بر اساس روش توصیفی _ تحلیلی به بررسی تحلیل گفتمان انتقادی خطبۀ حجاج بن یوسف بر اساس نظریۀ فرکلاف می‌پردازد. هدف اساسی از این کنکاش بررسی متنی کهن در پرتو مفاهیم «تحلیل گفتمان انتقادی» به‌عنوان رویکردی جدید در تحلیل متون است . به این منظور از تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف استفاده شد تا کارکردهای ایدئولوژیک خطبۀ حجاج در ارتباط با مناسبات قدرت مشخص شود. در سطح توصیف، ویژگی‌های زبان‌شناختی خطبه، در سطح تفسیر، بافت موقعیتی گفتمان و بینامتنیت و در سطح تبیین، جایگاه خطبه در ساختار سیاسی عصر بنی‌امیه بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد حجاج در سطح توصیف با استفاده از مجازها، استعاره‌ها، کنایه‌ها و قسم، تاکید، تکرار و هم‌آیی واژه‌ها در پی تبیین اندیشه‌هایش و آشکارکردن قاطعیت خود در کنترل اوضاع بوده است. در سطح تفسیر، از بافت بینامتنی صریح برای ترسیم بافت موقعیت موجود بهره‌ برده و برای قوت‌بخشیدن به سخنرانی خود از مفاهیم دینی و آیات قرآن استفاده کرده است. در سطح تبیین، با استفاده از مفاهیمی مانند ایدئولوژی و قدرت، و هژمونی و بیگانه‌سازی به تقویت و بازسازی ساختار قدرت و ایدئولوژی موجود کمک کرده و از حاکمان بنی‌امیه در تثبیت قدرتشان دفاع نموده است.
کلیدواژه تحلیل گفتمان انتقادی، فرکلاف، سطوح گفتمان، حجاج بن یوسف، عصر اموی
آدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری, ایران. , جامعه المصطفی العالمیه خراسان, گروه علمی ادبیات عرب, ایران.
پست الکترونیکی jmoein56@yahoo.com
 
   a critical discourse analysis of ḥajjāj ibn yūsuf’s sermon based on fairclough’s model  
   
Authors
  
 
 

Copyright 2023
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved