زبان آب؛ بررسی اصطلاحات و مفاهیم محلی قنات در منطقه سه‌قلعه شهرستان سرایان، خراسان جنوبی

قنات، به عنوان یکی از درخشان‌ترین اختراعات ایرانیان در زمینه مهندسی آب، نه تنها سازه‌ای فنی برای انتقال آب از سفره‌های زیرزمینی است، بلکه جلوه‌ای از فرهنگ، زبان و هویت بومی نیز محسوب می‌شود. یکی از شیوه‌های استحصال مدبرانه آب زیرزمینی، قنات‌ می‌باشد که درصد قابل توجهی از نیاز آبی آن منطقه را بر طرف می‌کند. در منطقه سه‌قلعه از توابع شهرستان سرایان، قنات‌ها نه تنها در حیات کشاورزی و زیست‌محیطی نقش اساسی داشته‌اند، بلکه در زبان مردم نیز ردپایی عمیق برجای گذاشته‌اند. این مقاله با رویکردی فنی–فرهنگی به بررسی اصطلاحات و مفاهیم محلی مرتبط با قنات در گویش مردم سه‌قلعه می‌پردازد. داده‌ها از طریق منابع مکتوب، مشاهدات میدانی و مصاحبه با مقنیان گردآوری شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که اصطلاحات قناتی در سه‌قلعه ترکیبی از واژگان کهن فارسی و اصطلاحات بومی است و بازتاب‌دهنده‌ی رابطه‌ی انسان و محیط در یک اقلیم خشک و کم‌آب می‌باشد و با توجه به اینکه تمامی قنوات سه‌قلعه خشکیده‌اند، فرهنگ و اصطلاحات آن در حال فراموشی است لذا شایسته است مستند سازی تصویری و صوتی آن در اولویت کاری دستگاه‌های فرهنگی قرار گیرد.