بررسی اثر سیلاب شهری بر تغییرات پارامترهای هیدرولیکی رودخانه‌ها، مطالعه موردی: رودخانه زرجوب شهر رشت

رودخانه‌ها به‌عنوان شریان‌های حیاتی طبیعی، نقش مهمی در تامین و انتقال آب، رسوب و تامین نیازهای محیط زیستی و اقتصادی ایفا می‌کنند. بنابراین، شناخت رفتار هیدرولیکی آن‌ها برای بهره‌برداری و مدیریت پایدار ضرروی است. در بازه‌های شهری رودخانه‌ها، ورود سیلاب‌های شهری می‌تواند با تغییر در پارامترهای هیدرولیکی جریان، شرایط سیلابی آن‌را تغییر داده و در صورت طغیانی شدن، خسارات سنگینی به زیرساخت‌ها و بافت شهری وارد کند. در تحقیق حاضر اثرات ورود سیلاب شهری بر رودخانه زرجوب رشت با استفاده از مدل هیدرولیکی hec-ras و الحاقیه hec-georas شبیه‌سازی شد. برای این منظور، نقاط ورود رواناب شهری در طول مسیر رودخانه شناسایی و با تخمین حجم و دبی رواناب زیر حوضه شهری مرتبط با آن‌ها، مقدار رواناب برای باران با دوره بازگشت‌های 2 تا 10 ساله برآورد شد. در ادامه، اثر رواناب شهری بر پارامترهای هیدرولیکی رودخانه در دامنه دبی‌های 2 تا 25 ساله برای شرایط ماندگار و غیرماندگار بررسی شد. مقایسه نتایج نشان داد که ترکیب سیلاب شهری با سیلاب‌های طبیعی رودخانه، باعث افزایش قابل‌توجه عمق و عرض جریان و تغییرات محسوس در سرعت و عدد فرود می‌شود. بررسی نتایج حاکی از آن است که از طول 7/13 کیلومتری از مسیر رودخانه در محدوده شهری، 2/4 کیلومتر آن که عمدتا در بازه­های پایین‌دستی مسیر رودخانه می‌باشند، دچار سیل گرفتگی شده و ناایمن می‌باشد. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که در برنامه‌ریزی مدیریت سیلاب، توجه هم‌زمان به اثرات سیلاب‌های شهری و طبیعی ضروری است. بر این اساس، اتخاذ تمهیدات مناسب برای کاهش تولید رواناب در محدوده‌های شهری می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطرپذیری و بهبود کارایی اقدامات مدیریت سیلاب ایفا کند.