از عدالت تا امید: طراحی مدل حکمرانی عادلانه برای پایداری اجتماعی در مناطق محروم با تاکید بر آموزه های نهج البلاغه

موضوع مدل حکمرانی عادلانه و منصفانه برگرفته از آموزه های نهج البلاغه از موضوعات قابل توجه در جامعه اسلامی است که ضمن فراهم آوری شاخص های امید آفرینی در مناطق محروم، آثار مهم و قابل توجهی بر جای می گذارد. زیرا این قابلیت وجود دارد که الگوی حکمرانی علوی می تواند بین عدالت، امید و پایداری اجتماعی پیوند قابل توجهی داشته باشد. از این رو، مفاهیمی مانند مردم سالاری دینی، مسئولیت پذیری حاکمان و توزیع عادلانه بیت المال در نهج البلاغه، راهکارهای ملموس و قابل توجهی را برای محرومیت زدایی در جهان معاصر ارائه می دهد. مقاله حاضر با استمداد از روش تحلیل محتوای کیفی خطبه ها و نامه های امیرالمومنی(ع) و با هدف طراحی مدلی برای حکمرانی عادلانه در مناطق محروم، مبتنی بر آموزه‌های نهج‌البلاغه، به بررسی رابطه بین عدالت علوی و امید اجتماعی می‌پردازد. با وجود اجرای طرح‌های متعدد محرومیت‌زدایی، شاخص‌های امید اجتماعی (مانند مشارکت مدنی و اعتماد به نهادها) در این مناطق روند نزولی دارد. این مطالعه با روش ترکیبی (تحلیل محتوای کیفی نهج‌البلاغه و سنجش کمی شاخص‌های امید) نشان می‌دهد که حکمرانی بر اساس عدالت چندبعدی (توزیعی، رویه‌ای، و شناختی) می‌تواند به افزایش پایداری اجتماعی منجر شود. یافته‌ها حاکی از آن است که مدل پیشنهادی مبتنی بر نامه‌های امام علی(ع) به کارگزاران، از جمله نامه مالک اشتر، قادر است با تقویت شفافیت، مشارکت مردمی، و کرامت‌بخشی، مهاجرت از مناطق محروم را کاهش و امید اجتماعی را افزایش دهد. نوآوری این پژوهش در ارائه چارچوبی بومی برای تلفیق عدالت دینی با حکمرانی مدرن است.