نقش طراحی فضاهای سبز و ورزشی در کاهش محرومیت اجتماعی و ارتقای سلامت روان شهروندان

رشد فزاینده شهرنشینی و کاهش فضاهای باز عمومی در دهه‌های اخیر، پیامدهایی همچون افزایش استرس، انزوا و احساس محرومیت اجتماعی را به‌همراه داشته است. در این میان، طراحی فضاهای سبز و ورزشی به‌عنوان یکی از موثرترین راهکارهای ارتقای کیفیت زندگی شهری مطرح است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش طراحی فضاهای سبز و ورزشی در کاهش محرومیت اجتماعی و ارتقای سلامت روان شهروندان انجام شده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی است و داده‌ها از طریق پرسشنامه در میان ساکنان مناطق مختلف شهری گردآوری شده است. شاخص‌های طراحی فضا (دسترس‌پذیری، سرزندگی، ایمنی و تعامل‌پذیری)، سلامت روان (احساس نشاط، رضایت از زندگی و کاهش استرس) و محرومیت اجتماعی (احساس طرد، بی‌اعتمادی و مشارکت اجتماعی پایین) مورد سنجش قرار گرفتند. نتایج نشان می‌دهد بین کیفیت طراحی فضاهای سبز و ورزشی با سطح سلامت روان و میزان احساس محرومیت اجتماعی رابطه معناداری وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که افزایش کیفیت و دسترسی به این فضاها موجب تقویت تعاملات اجتماعی، افزایش امید و کاهش احساس نابرابری می‌شود. بر این اساس، می‌توان طراحی انسان‌محور و عادلانه فضاهای سبز و ورزشی را یکی از راهبردهای موثر در مسیر محرومیت‌زدایی شهری دانست.

the role of designing green and sports spaces in reducing social exclusion and improving the mental health of citizens

the rapid growth of urbanization and the reduction of public open spaces in recent decades have led to increased stress, social isolation, and feelings of exclusion. in this context, the design of green and recreational spaces is considered one of the most effective strategies for enhancing urban quality of life. this study aims to examine the role of green and recreational space design in reducing social exclusion and promoting citizens’ mental health. the research employs a descriptive-analytical approach, and data were collected through a questionnaire distributed among residents of various urban areas. the study measured space design indicators (accessibility, vitality, safety, and interactivity), mental health indicators (well-being, life satisfaction, and stress reduction), and social exclusion indicators (feelings of marginalization, distrust, and low social participation). the results indicate a significant relationship between the quality of green and recreational space design, mental health levels, and the extent of social exclusion. improved quality and accessibility of these spaces enhance social interactions, increase hope, and reduce perceptions of inequality. therefore, human-centered and equitable design of green and recreational spaces can be regarded as an effective strategy for addressing urban deprivation.