مدل‌های مدیریتی مبتنی بر تنوع زیستی برای توسعه کشاورزی پایدار و افزایش امید اجتماعی

با گذر از دوره ها سنتی توسعه محور و ورود به عصر پایداری، مفهوم توسعه دیگر تنها با معیارهای اقتصادی سنجیده نمی شود. امروزه توسعه ای مورد توجه است که در عین حفظ محیط زیست، بتواند پاسخگوی نیازهای انسانی از جمله کرامت، مشارکت و امید باشد. تنوع زیستی به عنوان سرمایه ای طبیعی و فرهنگی، در این میان نقش چندوجهی ایفا می کند. در بسیاری از مناطق روستایی جهان، به ویژه در کشورهای درحال توسعه، الگوهای ناپایدار بهره برداری از زمین و منابع طبیعی منجر به کاهش تنوع زیستی، فرسایش خاک، آلودگی منابع آبی و درنهایت فقر کشاورزان شده است. این چالش ها، خود به کاهش مشارکت اجتماعی و کاهش امید در میان ساکنین این مناطق دامن زده اند. بنابراین، تنوع زیستی، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی تاب‌آوری اکوسیستم‌های کشاورزی، نقش مهمی در افزایش بهره‌وری، پایداری و رضایت اجتماعی ایفا می‌کند و ضرورت بهره‌گیری از رویکردهای مدیریتی تلفیقی برای ایجاد توسعه‌ای پایدار بیش از گذشته احساس می‌شود. مقاله مروری حاضر با بررسی تعدادی منبع علمی معتبر یافته‌ها را در چهار محور اصلی دسته‌بندی می‌کند: 1) مدل‌های مدیریتی موفق در حوزه کشاورزی تنوع‌محور 2) تاثیر این مدل‌ها بر کاهش آسیب‌پذیری کشاورزی 3) ارتقاء شاخص‌های زیستی و اقتصادی در مناطق محروم 4) نقش این سیستم‌ها در افزایش امید اجتماعی، به‌ویژه از منظر مشارکت محلی و اعتمادسازی. نتایج مرور منابع علمی نشان داد که مدل‌های تنوع کشاورزی مانند کشاورزی چند گونه‌ای، کشاورزی حفاظتی، مدیریت مشارکتی منابع و دانش بومی زیستی نه‌تنها در افزایش بهره‌وری و پایداری محیط‌زیست، بلکه در تقویت اعتماد جامعه، خودکفایی و تفکر آینده‌نگر نقش دارند. همچنین، یافته‌ها حاکی از آن است که ادغام تنوع زیستی در استراتژی‌های کشاورزی می‌تواند فقر را کاهش دهد، گروه‌های حاشیه‌نشین را توانمند سازد و جوامع امیدوار و پایدار را بنیان‌گذاری کند.