حکمرانی مطلوب و مدیریت تلفیقی منابع آب؛ راهبردی برای پایداری اجتماعی و محرومیت‌زدایی در مناطق خشک ایران

بحران آب در ایران نه‌تنها تهدیدی زیست‌محیطی، بلکه عاملی اجتماعی و اقتصادی است که پیامدهای آن در قالب مهاجرت، بیکاری و ناپایداری معیشتی در مناطق خشک کشور نمایان شده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر آبخوان مهیار شمالی در استان اصفهان، به بررسی نقش حکمرانی مطلوب آب و مدیریت تلفیقی منابع سطحی و زیرزمینی در ارتقای پایداری اجتماعی می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که نبود شفافیت، ضعف هماهنگی نهادی و کم‌رنگ بودن مشارکت جامعه محلی از موانع اصلی توسعه پایدار منابع آب است. در مقابل، تلفیق منابع آب با رویکرد مشارکتی و بهره‌گیری از مدل‌های تحلیلی نظیر swot–ahp می‌تواند به افزایش بهره‌وری، احیای منابع، تقویت سرمایه اجتماعی و کاهش مهاجرت از مناطق روستایی منجر شود. بر این اساس، حکمرانی مطلوب آب نه صرفاً ابزاری فنی بلکه بنیانی اجتماعی برای امیدآفرینی و پایداری در فرایند محرومیت‌زدایی به شمار می‌آید. نتایج نشان داد که سیاست‌های ترکیبی شامل توزیع مجدد سهمیه آب، توسعه سیستم‌های آبیاری نوین و بهره‌گیری از منابع جایگزین مانند پساب می‌تواند بیش از 30 درصد از فشار برداشت را کاهش دهد. به طور کلی یافته‌ها بر ضرورت گذار از نظام متمرکز و دستوری حکمرانی به مدل مشارکتی و انعطاف‌پذیر تاکید دارند. پیشنهاد می‌شود تقویت سرمایه اجتماعی، اصلاح قوانین ناکارآمد، پایش یکپارچه آبخوان، و توسعه معیشت‌های جایگزین در اولویت سیاست‌گذاری‌ها قرار گیرد تا امکان پایداری منابع آب و کاهش تعارضات محلی فراهم شود.

good governance and integrated water resources management: a strategy for social sustainability and poverty alleviation in iran's arid regions

the water crisis in iran is not only an environmental threat, but also a social and economic factor, the consequences of which have been manifested in the form of migration, unemployment, and livelihood instability in the arid regions of the country. focusing on the north mahyar aquifer in isfahan province, the present study examines the role of good water governance and integrated management of surface and groundwater resources in promoting social sustainability. the results show that lack of transparency, weak institutional coordination, and weak local community participation are the main obstacles to sustainable development of water resources. in contrast, integrating water resources with a participatory approach and utilizing analytical models such as swot-ahp can lead to increased productivity, resource restoration, strengthening social capital, and reducing migration from rural areas. accordingly, good water governance is not merely a technical tool but also a social foundation for creating hope and sustainability in the process of eliminating deprivation. the results showed that a combination of policies including redistribution of water quotas, development of modern irrigation systems, and utilization of alternative resources such as wastewater can reduce more than 30 percent of the withdrawal pressure. overall, the findings emphasize the need to transition from a centralized and command-and-control system of governance to a participatory and flexible model. it is suggested that strengthening social capital, reforming inefficient laws, integrated aquifer monitoring, and developing alternative livelihoods be prioritized in policymaking to enable the sustainability of water resources and reduce local conflicts.