کودک‌آزاری عاطفی در بستر خانواده‌های پرتنش؛ تحلیل حقوقی - روان‌شناختی مفهوم خشونت خاموش

کودک‌آزاری عاطفی به‌عنوان پنهان‌ترین و درعین‌حال ویرانگرترین شکل خشونت خانوادگی، در بستر خانواده‌های پرتنش نمود آشکارتری دارد. در چنین محیط‌هایی، کودک قربانی خشونتی می‌شود که نه فریاد دارد و نه نشانه جسمی، اما روان او را به‌تدریج فرسوده می‌کند. پژوهش حاضر با رویکردی بین‌رشته‌ای و تحلیلی–تطبیقی، به بررسی مفهوم خشونت خاموش در چارچوب روان‌شناسی رشد و حقوق کودک پرداخته است. از دیدگاه روان‌شناسی، مولفه‌هایی مانند طرد، تحقیر، بی‌توجهی، تهدید و بی‌اعتنایی به نیازهای هیجانی، بنیان شکل‌گیری آسیب‌های عاطفی را فراهم می‌سازد که در نظریه‌های دلبستگی بالبی و رشد روانی–اجتماعی اریکسون، با اختلال در شکل‌گیری اعتماد، خودارزشمندی و تنظیم هیجان مرتبط دانسته می‌شود. از منظر حقوقی، هرچند قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب 1399 گامی مهم در جهت حمایت از کودکان است، اما خلاهای جدی در تعریف، شناسایی و اثبات کودک‌آزاری عاطفی وجود دارد. نظام قضایی در ایران عمدتاً بر آسیب‌های جسمی تمرکز دارد و مصادیق روانی و عاطفی کمتر قابلیت پیگرد قانونی یافته‌اند. در تحلیل نهایی، خشونت خاموش به‌منزله زنجیره‌ای از بی‌اعتنایی‌های مزمن در روابط خانوادگی معرفی می‌شود که پیامدهای کوتاه‌مدت آن اضطراب، شب‌ادراری و پرخاشگری، و نتایج بلندمدت آن افسردگی، خودپنداره پایین و ناتوانی در ایجاد روابط عاطفی سالم است. بر اساس یافته‌ها، اصلاح مواد قانونی برای شناسایی آسیب‌های روانی، آموزش والدین در زمینه سواد هیجانی، و تشکیل نهادهای بین‌رشته‌ای (حقوقی–روان‌شناختی) جهت مداخله زودهنگام، از الزامات پیشگیری از این نوع خشونت به شمار می‌آید.