مبانی فقهی، اجتماعی مهندسی اعتراضات اجتماعی در نظام حکمرانی اسلامی؛ ( با رویکردی به سیاست‌گذاری عدالت‌محور)

در نظام‌های حکمرانی دینی، از جمله جمهوری اسلامی ایران، پدیده اعتراضات اجتماعی به‌عنوان یکی از ابزارهای اصلاح اجتماعی، مشارکت مدنی و نظارت همگانی بر عملکرد حکومت، جایگاهی دوگانه و پیچیده دارد؛ از یک‌سو می‌تواند عامل تقویت عدالت و شفافیت باشد و از سوی دیگر، در صورت فقدان چارچوب‌های فقهی و سیاست‌گذاری مناسب، به تهدیدی برای امنیت و انسجام اجتماعی بدل شود. این مقاله با رویکردی فقهی-اجتماعی و مبتنی بر سیاست‌گذاری عدالت‌محور، به بررسی مشروعیت، نظم و سازوکار مهندسی اعتراضات اجتماعی در نظام حکمرانی اسلامی می‌پردازد. ابتدا مفاهیم کلیدی چون فقه حکومتی، اعتراض مشروع، نظم عمومی و سیاست‌گذاری اجتماعی تحلیل می‌شود، سپس با استناد به آیات، روایات، قواعد فقهی و آرای فقهای گذشته و معاصر، امکان‌سنجی مشروعیت اعتراضات در چارچوب نظام دینی واکاوی می‌گردد. در ادامه، رابطه میان فقه اجتماعی و سیاست‌گذاری عدالت‌محور در مواجهه با نارضایتی‌های عمومی تبیین شده و بر اساس تحلیل تجربی از رخدادهای اعتراضی دهه اخیر در ایران، به آسیب‌شناسی نظام فعلی حکمرانی در این حوزه پرداخته می‌شود. نهایتاً الگویی پیشنهادی برای مهندسی اثربخش، مشروع و عدالت‌محور اعتراضات ارائه می‌شود. هدف این مقاله، ارائه راهبردی فقهی-کاربردی برای ارتقاء مشروعیت، کارآمدی و پاسخ‌گویی نظام اسلامی در قبال مطالبات اجتماعی مردم است.