تلاقی فرهنگ و علم: الگویی برای هم‌راستاسازی سیاست‌های فرهنگی و سیاست‌های علم و فناوری

رابطه بین فرهنگ و علم از مسائل کلیدی در سیاست‌گذاری توسعه است. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، بی‌توجهی به پیوند این دو حوزه منجر به شکل‌گیری سیاست‌هایی جزیره‌ای و ناکارآمد شده است. در ایران نیز با وجود تدوین اسناد بالادستی متعدد در حوزه‌های فرهنگ (مانند سند مهندسی فرهنگی) و علم و فناوری (مانند نقشه جامع علمی کشور)، ناهماهنگی‌هایی در سطح مفهومی، ساختاری و اجرایی مشاهده می‌شود. این پژوهش با هدف ارائه الگویی برای هم‌راستاسازی سیاست‌های فرهنگی با سیاست‌های علم و فناوری در ایران انجام شده است. روش پژوهش کیفی، از نوع تحلیلی تطبیقی و مبتنی بر تحلیل مضمون است. 9 سند سیاستی کلان در بازه زمانی 1380 تا 1403 به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و بررسی شدند. داده‌ها با کدگذاری قیاسی و استقرایی تحلیل و مضامین کلیدی در چهار بعد ارزش‌ها، اهداف، ساختار نهادی و ابزارهای سیاستی استخراج گردید. نتایج نشان داد با وجود برخی اهداف مشترک، نبود زبان مشترک، نهاد هماهنگ‌کننده و ابزارهای یکپارچه، مانع تحقق حکمرانی منسجم شده است. بر این اساس، مدلی مفهومی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد طراحی شد که هم‌راستاسازی ارزشی، نهادی و ابزاری را شامل می‌شود. اجرای آن می‌تواند به افزایش پذیرش اجتماعی علم، کاهش مقاومت فرهنگی در برابر فناوری و تقویت حکمرانی هماهنگ منجر شود. محدودیت‌هایی مانند دسترسی نداشتن به برخی اسناد اجرایی و فقدان تحلیل میدانی وجود داشت که پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های آتی جبران شود.