چارچوب مفهومی هم‌افزایی رویکرد ناب و چابک در فرآیندهای صنعت داروسازی

صنعت داروسازی به‌دلیل ماهیت حساس، مقررات سخت‌گیرانه و نوسانات تقاضا، نیازمند رویکردهایی است که بتوانند هم‌زمان کارایی، کیفیت و انعطاف‌پذیری را تضمین کنند. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک چارچوب مفهومی یکپارچه برای تلفیق رویکردهای ناب و چابک در فرآیندهای صنعت داروسازی انجام شده است. برای دستیابی به این هدف، از روش مرور نظام‌مند ادبیات و تحلیل محتوای موضوعی استفاده شد و شاخص‌ها، توانمندسازها و سازوکارهای مرتبط با هر دو رویکرد استخراج و طبقه‌بندی گردید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تلفیق اصول ناب مانند حذف اتلاف و بهبود جریان ارزش با قابلیت‌های چابکی مانند پاسخ‌گویی سریع و انعطاف فرآیندی در صورتی اثربخش است که همراه با زیرساخت فناوری دیجیتال، رهبری حمایتی و سازگاری با الزامات کیفیت دارویی باشد. بر این اساس، چارچوب مفهومی پیشنهادی شامل سه بخش اصلی توانمندسازها، فرآیند تلفیقی ناب–چابک و پیامدهای عملکردی توسعه یافت. این چارچوب می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای تحلیل، طراحی مجدد و بهبود فرآیندهای تولید و مدیریت کیفیت در شرکت‌های داروسازی مورد استفاده قرار گیرد. نتایج نشان می‌دهد که به‌کارگیری مدل ارائه‌شده می‌تواند به کاهش زمان چرخه، افزایش کارایی عملیاتی، بهبود کیفیت محصول و تقویت انعطاف‌پذیری سازمانی منجر شود. این پژوهش با ارائه یک مدل ساختاریافته، گامی در جهت توسعه رویکردهای یکپارچه بهبود عملکرد در صنعت داروسازی برداشته و زمینه را برای انجام مطالعات تجربی در آینده فراهم می‌سازد.

the conceptual framework of lean and agile approaches synergy in the processes of the pharmaceutical industry

the pharmaceutical industry, due to its sensitive nature, stringent regulatory requirements, and fluctuating demand, requires approaches that can simultaneously ensure efficiency, quality, and flexibility. this study was conducted with the aim of presenting an integrated conceptual framework for combining lean and agile approaches within pharmaceutical processes. to achieve this goal, a systematic literature review and thematic content analysis were employed, through which the indicators, enablers, and mechanisms associated with both approaches were identified and categorized. the findings indicate that integrating lean principles such as waste elimination and value stream improvement with agile capabilities such as rapid responsiveness and process flexibility is effective only when supported by digital technological infrastructure, supportive leadership, and alignment with pharmaceutical quality requirements. accordingly, the proposed conceptual framework was developed based on three main components: enablers, the integrated lean–agile process, and performance outcomes. this framework can be used as a tool for analyzing, redesigning, and improving production and quality management processes in pharmaceutical companies. the results show that applying the proposed model can reduce cycle time, enhance operational efficiency, improve product quality, and strengthen organizational flexibility. by presenting a structured model, this study takes a step toward developing integrated performance improvement approaches in the pharmaceutical industry and paves the way for future empirical research.