نقش فضاهای باز آموزشی در طراحی مراکز شبانه‌روزی کودکان کار و خیابانی؛ رویکردی انسان‌محور در معماری اجتماعی

پدیده کودکان کار و خیابانی یکی از چالش‌های جدی اجتماعی در جوامع در حال توسعه است که به دلیل محرومیت از حمایت‌های خانوادگی و آموزش رسمی، در معرض آسیب‌های جسمی، روانی و اجتماعی قرار دارند. مراکز شبانه‌روزی حمایتی، به‌عنوان بستر بازتوانی و آموزش، می‌توانند نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی این کودکان ایفا کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش فضاهای باز آموزشی در طراحی این مراکز، با رویکرد انسان‌محور انجام شد. تحلیل پیشینه مطالعات داخلی و خارجی نشان داد که فضاهای باز آموزشی می‌توانند از طریق بازی، تعامل اجتماعی و تجربه‌های عملی، مهارت‌های شناختی، اجتماعی و عاطفی کودکان را تقویت کنند، اما در بسیاری از طراحی‌های موجود، این فضاها نادیده گرفته شده یا محدود به حیاط و فضای سبز سنتی شده‌اند. همچنین، رویکرد معماری انسان‌محور بر طراحی محیط‌هایی تاکید دارد که امنیت، آرامش، خودبیانگری و حس تعلق را در کاربران تقویت کنند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که تلفیق فضاهای باز آموزشی با اصول طراحی انسان‌محور می‌تواند مراکز شبانه‌روزی کودکان کار و خیابانی را به محیطی چندوجهی، الهام‌بخش و بازتوانی‌کننده تبدیل کند و فرآیند یادگیری و رشد عاطفی، اجتماعی و شناختی آنان را به‌طور قابل توجهی ارتقا دهد. نتایج این تحقیق می‌تواند به‌عنوان الگوی راهبردی برای طراحی مراکز حمایتی و آموزشی کودکان آسیب‌پذیر مورد استفاده قرار گیرد.