سکوت قانون در برابر مالکیت زیرزمینی شهرهای هوشمند: مطالعه‌ای تطبیقی بر حقوق عمق زمین در نظام ثبت املاک ایران و سایر کشورها

در این پژوهش، به بررسی حقوقی مالکیت زیرزمینی با تاکید بر وضعیت حقوق ثبت در ایران و در مقایسه با نظام‌های حقوقی دیگر کشورها پرداخته شد. هدف اصلی، تحلیل خلاهای تقنینی موجود در زمینه مالکیت لایه‌های زیرسطحی اراضی و چگونگی ثبت، تحدید و اعمال حقوق مالکانه در فضاهای زیرزمینی شهری و شهری هوشمند بود؛ موضوعی که تاکنون در ادبیات حقوقی ایران به صورت مستقیم و جامع مورد بررسی قرار نگرفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر بررسی منابع کتابخانه‌ای داخلی و خارجی بوده و همچنین نظام‌های حقوقی کشورهای آمریکا، فرانسه و آلمان برای مقایسه انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد که حقوق ایران فاقد قواعد مشخص در خصوص تفکیک عمودی مالکیت زمین است و به‌رغم توسعه فضاهای زیرزمینی (نظیر خطوط مترو، پارکینگ‌های طبقاتی و تاسیسات شهری)، هیچ‌گونه تمهید قانونی برای تحدید حدود عمقی مالکیت و حل تعارضات ناشی از آن ارائه نشده است. همچنین روشن شد که کشورهای پیشرو، با وضع قواعد مشخص درباره‌ی مرزهای عمقی مالکیت، استفاده از فضاهای زیرزمینی را به‌گونه‌ای تنظیم کرده‌اند که تعارض میان حقوق عمومی و خصوصی به حداقل برسد. در نهایت، پیشنهاد شد که اصلاح قوانین ثبت املاک، همراه با بازنگری در مفهوم سنتی مالکیت مطلق، به‌عنوان پیش‌نیاز توسعه پایدار شهری و صیانت از حقوق شهروندان در دستور کار قانون‌گذار قرار گیرد. نوآوری این مقاله در طرح مسئله‌ای است که با وجود اهمیت روزافزون آن، همچنان در سکوت قانون باقی مانده است.