تحلیل آسیب‌پذیری آبخوان دشت آذرشهر در برابر آلودگی

ارزیابی آسیب‌پذیری آبخوان‌ها در برابر انتقال آلاینده‌ها یکی از مسائل کلیدی در راستای مدیریت پایدار و فعال منابع آب زیرزمینی به شمار می‌رود. اهمیت این موضوع از آن جهت است که آب زیرزمینی، به عنوان منبعی حیاتی برای تامین نیازهای شرب، کشاورزی و صنعتی، همواره در معرض تهدید ناشی از ورود آلاینده‌های سطحی و زیرسطحی قرار دارد در این راستا، استفاده از مدل‌های ارزیابی آسیب‌پذیری، به‌ویژه چارچوب drastic به‌عنوان یکی از پرکاربردترین و پذیرفته‌شده‌ترین روش‌ها در سطح جهانی، رویکردی موثر برای تحلیل و پهنه‌بندی مناطق آسیب‌پذیر ارائه می‌دهد. این مدل با ترکیب لایه‌های اطلاعاتی شامل عمق سطح ایستابی، میزان تغذیه آبخوان، نوع خاک، شرایط توپوگرافی، ویژگی‌های منطقه غیراشباع و هدایت هیدرولیکی، امکان برآورد شاخص آسیب‌پذیری و مقایسه مکانی در مقیاس منطقه‌ای را فراهم می‌سازد. همچنین، به‌کارگیری این روش به کاهش تاثیر قضاوت‌های کارشناسی، ارتقای دقت تحلیل‌ها و درک بهتر از عدم‌قطعیت‌های موجود کمک می‌کند. در این پژوهش، آبخوان دشت آذرشهر به‌عنوان منطقه مورد مطالعه انتخاب شده است که با توجه به فعالیت غالب کشاورزی و حساسیت منابع آب زیرزمینی، اهمیت ویژه‌ای در مدیریت پایدار منابع آب دارد. نتایج تحلیل‌ها نشان داد که نواحی مجاور رودخانه‌ها و بخش‌های مرکزی و جنوب‌شرقی دشت دارای بیشترین آسیب‌پذیری هستند، در حالی که بخش‌های شمالی و غربی دشت آسیب‌پذیری کمتری دارند. صحت‌سنجی مدل با داده‌های غلظت نیترات در نمونه‌های چاه‌ها انجام شد و شاخص همبستگی (ci=68) نشان‌دهنده انطباق مناسب بین نقشه آسیب‌پذیری و پراکنش آلاینده‌ها بود. این یافته‌ها تاکید می‌کنند که مدل drastic ابزاری کارآمد برای شناسایی نواحی پرخطر و پشتیبانی از تصمیم‌گیری مدیریتی در راستای حفاظت و مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی دشت آذرشهر است.