تاب آوری بومی گرا، رویکردی برای توسعه شهری عدالت محور

شهرهای معاصر در ایران با مجموعه‌ای پیچیده از تهدیدها و چالش‌ها مواجه‌اند که ماهیت آن‌ها دیگر صرفاً طبیعی یا فنی نیست، بلکه ریشه در ساختارهای اجتماعی، فضایی، نهادی و محیطی دارد. از جمله چالش‌های محوری، می‌توان به افزایش نوسانات اقلیمی، گسترش مخاطرات طبیعی نظیر سیلاب‌ها، خشکسالی، جزایر گرمایی و بحران آب، نابرابری در توزیع منابع، و شکنندگی زیرساخت‌های شهری اشاره کرد. در چنین شرایطی، مفهوم تاب‌آوری شهری به‌عنوان یک چارچوب نظری و عملیاتی برای ارزیابی و ارتقاء ظرفیت شهرها در مقابله، سازگاری و بازیابی از بحران‌ها، بیش از پیش اهمیت یافته است. این مقاله با تکیه بر تحلیل مفهومی و تجربی، به بررسی جایگاه و کیفیت تاب‌آوری شهری در ایران می‌پردازد. بخش زیادی از سیاست‌گذاری‌ها و مداخلات، هنوز در سطح کالبدی و زیرساختی باقی مانده‌اند و ارتباط ضعیفی با ابعاد نرم‌افزاری چون مشارکت اجتماعی، حکمرانی چندسطحی، و عدالت فضایی دارند .از سوی دیگر، رویکردهای نوین برنامه‌ریزی شهری بر لزوم یکپارچگی میان تاب‌آوری، سلامت شهری، و عدالت فضایی تاکید دارند. شهرهای تاب‌آور باید نه‌تنها در برابر مخاطرات مقاوم باشند، بلکه توانایی بازسازی ساختارها، حفظ کیفیت زندگی، و ایجاد برابری در دسترسی به منابع کلیدی مانند فضاهای سبز، حمل‌ونقل عمومی، زیرساخت‌های سلامت‌محور و فرصت‌های مشارکت اجتماعی را نیز داشته باشند. در این مسیر، توجه به مقیاس محله، تقویت ظرفیت‌های نهادی محلی، و بهره‌گیری از داده‌های چندبُعدی در تصمیم‌سازی می‌تواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت تاب‌آوری ایفا کند.