تاب‌آوری پایدار در کلان‌شهرها: سنجش شاخص‌های هوشمند و توسعه مدل بومی با مقایسه موردی تهران، استانبول و دوبی

تاب‌آوری شهری در دهه‌های اخیر به یکی از رویکردهای محوری در حکمرانی و پایداری کلان‌شهرها بدل شده است، به‌ویژه در مناطقی که در معرض مخاطرات طبیعی و انسان‌ساخت قرار دارند. در خاورمیانه، شهرهایی همچون تهران، استانبول و دوبی نمونه‌های متفاوت اما مرتبطی از مسیرهای توسعه شهری، مواجهه با ریسک‌ها و برنامه‌ریزی برای تاب‌آوری به شمار می‌روند. این پژوهش با تمرکز بر مفهوم «تاب‌آوری پایدار» در کلان‌شهرها، به بررسی انتقادی شاخص‌های جهانی تاب‌آوری هوشمند پرداخته و چارچوبی بومی برای تهران ارائه می‌دهد. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل تطبیقی است و ابعاد مختلف تاب‌آوری شامل محیطی، اجتماعی–اقتصادی، کالبدی، حکمرانی و فناورانه را در سه شهر مورد مطالعه بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که استانبول در زمینه آمادگی لرزه‌ای و مشارکت اجتماعی دستاوردهای ارزشمندی دارد، در حالی که دوبی با بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند و سیستم‌های تطبیقی شهری پیشرو است. تهران، با وجود اهمیت راهبردی، همچنان با چالش‌هایی در مدیریت ریسک، حکمرانی و زیرساخت‌های پایدار روبه‌رو است که نشان‌دهنده محدودیت‌های به‌کارگیری مستقیم شاخص‌های جهانی بدون بومی‌سازی است. بر این اساس، مطالعه حاضر مجموعه‌ای ترکیبی از شاخص‌های بومی تاب‌آوری هوشمند برای تهران پیشنهاد می‌کند که تلفیقی از بهترین تجربه‌های جهانی و نیازهای محلی است. این رویکرد هیبریدی می‌تواند مسیر مناسبی برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان شهری فراهم آورد تا تاب‌آوری در کلان‌شهرهای ایرانی ارتقا یابد. در نهایت، مقاله بر ضرورت طراحی چارچوب‌های حساس به زمینه بومی برای دستیابی به تاب‌آوری پایدار تاکید می‌کند و تهران را در یک لنز تطبیقی در کنار استانبول و دوبی قرار می‌دهد.