تحلیل تحول مقررات سوخت‌های جایگزین در صنعت دریایی بین‌المللی

تحولات اخیر در حوزه مقررات بین‌المللی دریایی نشان می‌دهد که موضوع سوخت‌های جایگزین به یکی از مهم‌ترین محورهای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در صنعت حمل‌ونقل دریایی تبدیل شده است. پرسش اساسی این مقاله آن است که روند شکل‌گیری مقررات مرتبط با سوخت‌های جایگزین چگونه بوده، چه مبانی فنی و حقوقی بر آن حاکم است، مسیر آینده در سطح سازمان بین‌المللی دریانوردی به چه سمت خواهد رفت و جایگاه ایران در این مسیر چگونه ارزیابی می‌شود. فرض اصلی پژوهش بر این مبنا استوار است که اسناد و اصلاحات در ضمیمه ششم کنوانسیون بین‌المللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتی‌ها و استراتژی کاهش گازهای گلخانه‌ای، چهارچوب اصلی توسعه و گذار به سوخت‌های جایگزین را شکل می‌دهند و کشورها ناگزیر از انطباق با این الزامات خواهند بود. روش تحقیق بر پایه بررسی تطبیقی اسناد مصوب، مرور ادبیات فنی مرتبط با فناوری‌های سوخت جایگزین و تحلیل حقوقی تعهدات بین‌المللی است. نتایج نشان می‌دهد که مسیر آینده در سازمان بین‌المللی دریانوردی به سمت تقویت سیاست‌های کربن‌زدایی، ارتقای سوخت‌های پایدار نظیر سوخت هسته‌ای، آمونیاک، گاز طبیعی مایع‌شده ، متانول/اتانول و هیدروژن و همچنین تنظیم شاخص‌های عملکردی است. در این میان، ایران با وجود ظرفیت‌های فنی و موقعیت جغرافیایی راهبردی، با چالش‌هایی چون کمبود زیرساخت، ضعف در سرمایه‌گذاری و عدم انسجام مقررات داخلی مواجه است. اعتبارسنجی نتایج بر اساس اسناد رسمی سازمان بین‌المللی دریانوردی و مقایسه با تجربه کشورهای در حال توسعه صورت گرفته و نشان می‌دهد که ایران نیازمند برنامه‌ریزی جامع برای ایفای نقش فعال‌تر در این عرصه است.