ارائه مدل همکاری بین نهادی در استانداردسازی دریایی ایران با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی (ahp)

استانداردسازی دریایی در ایران تحت تاثیر تعدد نهادهای مسئول، تداخل وظایف و نبود سازوکار مشخص برای هماهنگی میان سازمان‌ها، با چالش‌های جدی روبه‌رو است. با وجود نقش قانونی سازمان بنادر و دریانوردی در اجرای کنوانسیون‌های بین‌المللی دریایی، فقدان نظام تبادل داده، کمبود آیین‌نامه‌های اجرایی هماهنگ و نبود انسجام در تصمیم‌گیری موجب کاهش کارایی فرآیند تدوین و اجرای استانداردها شده است. این پژوهش با هدف ارائه مدلی ساختاریافته برای همکاری بین‌نهادی و بهبود استانداردسازی دریایی ایران انجام گرفته است. پرسش اصلی تحقیق آن است که «کدام الگوی همکاری میان نهادهای دریایی می‌تواند بیشترین اثرگذاری را در بهبود عملکرد نظام استانداردسازی ایجاد کند؟». پژوهش با رویکرد ترکیبی و در دو مرحله انجام شد: ابتدا با مطالعات اسنادی و انجام مصاحبه با خبرگان دریایی، مولفه‌های کلیدی همکاری شناسایی گردید؛ سپس با به‌کارگیری روش تحلیل سلسله‌مراتبی (ahp)، پرسشنامه‌های مقایسه زوجی میان خبرگان تکمیل شد تا وزن معیارهای همکاری تعیین شود. مدل پیشنهادی با تحلیل حساسیت و روش دلفی مورد اعتبارسنجی قرار گرفت. نتایج نشان داد معیارهای تبادل اطلاعات (0.35)، هماهنگی سیاستی (0.25)، تخصیص منابع (0.20) و نظارت مشترک (0.20) بیشترین اهمیت را در همکاری نهادی دارند. بر اساس یافته‌ها، سازمان بنادر و دریانوردی دارای نقش محوری در ساختار پیشنهادی است و سازمان ملی استاندارد، موسسات رده‌بندی و دانشگاه‌های دریایی به‌عنوان بازوهای تنظیم‌گر و پشتیبان فنی ایفای نقش می‌کنند. تحلیل حساسیت بیانگر پایداری بالای مدل در برابر نوسانات وزنی معیارهاست. مدل ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی قابل‌اتکا برای ارتقای تعامل نهادی و بهبود کارایی نظام استانداردسازی دریایی کشور مورد استفاده قرار گیرد.

proposing an inter-organizational collaboration model for maritime standardization in iran using the analytic hierarchy process (ahp)

maritime standardization in iran faces significant challenges due to the multiplicity of responsible institutions, overlapping duties, and the absence of a clear coordination mechanism among organizations. despite the legal role of the ports and maritime organization in implementing international maritime conventions, the lack of a data exchange system, insufficient coordinated executive regulations, and fragmented decision-making have reduced the efficiency of standard development and implementation processes. this study aims to propose a structured model for inter-organizational collaboration to improve maritime standardization in iran. the main research question is: “which pattern of collaboration among maritime institutions can have the greatest impact on enhancing the performance of the standardization system?” the research was conducted using a mixed-methods approach in two phases: first, key collaboration components were identified through documentary studies and interviews with maritime experts; then, pairwise comparison questionnaires were completed by experts using the analytic hierarchy process (ahp) to determine the weights of collaboration criteria. the proposed model was validated through sensitivity analysis and the delphi method. results indicated that the criteria of information exchange (0.35), policy coordination (0.25), resource allocation (0.20), and joint supervision (0.20) have the highest importance in inter-organizational collaboration. according to the findings, the ports and maritime organization plays a central role in the proposed structure, while the national standard organization, classification societies, and maritime universities act as regulatory and technical support arms. sensitivity analysis confirmed the high stability of the model against variations in criteria weights. the proposed model can serve as a reliable framework for enhancing institutional interaction and improving the efficiency of the country’s maritime standardization system.