چارچوب چندلایه استانداردسازی کشتی‌های خودران مبتنی بر هوش مصنوعی در حوزه دریایی

پشرفت‌های اخیر در حوزه هوش مصنوعی تحولات بنیادین در طراحی و بهره‌برداری از کشتی‌های خودران رقم زده است. با وجود این دستاوردها، نبود یک چارچوب استانداردسازی جامع برای به‌کارگیری هوش مصنوعی در این سامانه‌ها، همچنان مانعی جدی در مسیر پذیرش عملی، حقوقی و بین‌المللی آن‌ها محسوب می‌شود. پژوهش حاضر در راستای پاسخ‌گویی به این چالش، چارچوبی پنج‌لایه برای استانداردسازی ارائه می‌دهد که ابعاد کلیدی همچون طراحی مبتنی بر اخلاق، ایمنی عملکردی، تصمیم‌گیری هوشمند، امنیت سایبری و ارزیابی تطابق را در بر می‌گیرد. چارچوب پیشنهادی با بهره‌گیری از اسناد فنی و مقررات بین‌المللی از جمله قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا ، آیین‌نامه سامانه‌های دریایی مستقل سازمان بین‌المللی دریانوردی ، استاندارد ایزو در زمینه ایمنی سامانه‌های هوشمند دریایی و چارچوب تضمین کیفیت هوش مصنوعی موسسه اعتبارسنجی نروژ (دیت نورسکه وریتاس) تدوین شده است و قابلیت اجرا در سطوح مختلف استقلال عملیاتی کشتی‌ها را داراست. نوآوری اصلی این پژوهش در طراحی مدلی یکپارچه نهفته است که به‌طور هم‌زمان جنبه‌های فنی، حقوقی و قانونی را در فرآیند طراحی و ارزیابی سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در کشتی‌های خودران مدنظر قرار می‌دهد. این چارچوب می‌تواند پایه‌ای موثر برای تدوین استانداردهای ملی و بین‌المللی، توسعه سازوکارهای گواهی‌دهی، و هدایت سیاست‌گذاری در مسیر آینده‌ی دریانوردی هوشمند فراهم آورد.

multi-layer standardization framework for ai-based maritime autonomous ships

recent advances in artificial intelligence (ai) have brought about fundamental transformations in the design and operation of autonomous ships. despite these achievements, the absence of a comprehensive standardization framework for the application of ai in such systems remains a significant barrier to their practical, legal, and international acceptance. to address this challenge, the present study proposes a five-layer framework for standardization that encompasses key dimensions such as ethical design, functional safety, intelligent decision-making, cybersecurity, and conformity assessment. the proposed framework has been developed based on technical documents and international regulations, including the european union artificial intelligence act, the international maritime organization’s guidelines on maritime autonomous surface ships (mass), iso standards on the safety of intelligent maritime systems, and the artificial intelligence quality assurance framework of det norske veritas (dnv). this framework is applicable to various levels of operational autonomy in ships. the primary innovation of this research lies in the design of an integrated model that simultaneously considers technical, legal, and regulatory aspects within the design and evaluation processes of ai-based systems in autonomous ships. this framework can serve as an effective foundation for developing national and international standards, establishing certification mechanisms, and guiding policymaking toward the future of intelligent maritime navigation.