ارزیابی و تقویت استانداردهای لجستیکی در زنجیره تامین دریایی ایران مبتنی بر شواهد داخلی و بین‌المللی

حمل‌ونقل دریایی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی تجارت جهانی، نقشی حیاتی در توسعه اقتصادی کشورهایی با مرزهای آبی گسترده، از جمله ایران، ایفا می‌کند. با وجود موقعیت استراتژیک ایران در مسیرهای تجاری بین‌المللی و برخورداری از بیش از 2700 کیلومتر خط ساحلی، استانداردهای لجستیکی و زنجیره تامین دریایی کشور همچنان با چالش‌هایی در حوزه زیرساخت، هماهنگی نهادی، فناوری اطلاعات و تطابق با الزامات بین‌المللی روبه‌رو است. این پژوهش با هدف ارزیابی وضعیت موجود استانداردهای لجستیکی دریایی ایران و ارائه مدل بهبود آن انجام شده است. روش تحقیق به‌صورت ترکیبی (کمی–کیفی) بوده و داده‌ها از طریق پرسشنامه ساختاریافته و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته از مدیران بنادر، شرکت‌های کشتیرانی و نهادهای مرتبط جمع‌آوری شده است. جامعه آماری شامل سازمان‌های فعال در زنجیره تامین دریایی ایران بوده و حجم نمونه 134 نفر در بخش کمی و 20 نفر در بخش کیفی تعیین گردید. روایی ابزار با نظر خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 0.91 تایید شدتحلیل‌های مدل معادلات ساختاری نشان داد که دیجیتالی‌سازی و همکاری بین سازمانی اثر مستقیم و معناداری بر ارتقای بهره‌وری و استانداردهای لجستیکی دارند. همچنین نتایج کیفی بیانگر ضعف در فرهنگ سازمانی، کمبود مهارت‌های فناورانه و ناسازگاری مقررات داخلی با استانداردهای بین‌المللی است.در نهایت، پژوهش پیشنهاد می‌کند که مدل بهبود استانداردهای لجستیکی دریایی ایران بر سه محور «دیجیتالی‌سازی زنجیره تامین»، «استانداردسازی و هماهنگی میان‌سازمانی» و «تاب‌آورسازی ساختارهای لجستیکی» استوار باشد. اجرای این مدل می‌تواند منجر به ارتقای بهره‌وری بنادر، کاهش هزینه‌های عملیاتی، افزایش امنیت حمل‌ونقل و تقویت جایگاه ایران در شبکه لجستیکی منطقه‌ای و جهانی گردد.

assessing and strengthening logistics standards in iran's maritime supply chain based on domestic and international evidence

maritime transport, as one of the main pillars of global trade, plays a vital role in the economic development of countries with extensive maritime borders, including iran. despite iran s strategic location on international trade routes and having more than 2,700 kilometers of coastline, the country s maritime logistics and supply chain standards still face challenges in the areas of infrastructure, institutional coordination, information technology, and compliance with international requirements. this study aims to assess the current status of iran s maritime logistics standards and provide a model for their improvement. the research method is a mixed method (quantitative-qualitative) and data was collected through structured questionnaires and semi-structured interviews from port managers, shipping companies, and related institutions. the statistical population included organizations active in the iranian maritime supply chain, and the sample size was determined as 134 people in the quantitative section and 20 people in the qualitative section. the validity of the instrument was confirmed by experts and its reliability was confirmed by cronbach s alpha coefficient of 0.91. structural equation model analyses showed that digitalization and inter-organizational cooperation have a direct and significant effect on improving productivity and logistics standards. qualitative results also indicate a weakness in organizational culture, a lack of technological skills, and incompatibility of internal regulations with international standards. finally, the research suggests that the model for improving iranian maritime logistics standards should be based on three axes: digitalization of the supply chain , standardization and inter-organizational coordination , and resilience of logistics structures . the implementation of this model can lead to improving port productivity, reducing operating costs, increasing transportation security, and strengthening iran s position in the regional and global logistics network.