ارائه چارچوب یکپارچه ارزیابی تاب‌آوری شبکه‌های هوشمند انرژی در برابر اختلالات طبیعی و سایبری: مطالعه موردی ایران

شبکه‌های هوشمند انرژی به عنوان زیرساخت حیاتی کشور، در معرض طیف وسیعی از اختلالات طبیعی و عمدی قرار دارند. این مقاله با هدف ارائه یک چارچوب جامع برای ارزیابی تاب‌آوری این شبکه‌ها در شرایط ایران تدوین شده است. روش تحقیق مبتنی بر تلفیق روش تحلیل سلسله مراتبی فازی (fahp) و شبیه‌سازی مونت کارلو است که به منظور وزن‌دهی معیارهای تاب‌آوری و مدل‌سازی عدم قطعیت در داده‌ها به کار گرفته شده است. داده‌های مورد استفاده از گزارش‌های منتشر شده توسط وزارت نیرو، توانیر و ساتبا در بازه زمانی 1395-1402 گردآوری شده‌اند. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که شاخص‌های سرعت بازیابی خدمات (با وزن 0.23) و استحکام در برابر حملات سایبری (با وزن 0.21) بیشترین اهمیت را در تاب‌آوری شبکه هوشمند انرژی ایران دارند. همچنین، نتایج شبیه‌سازی نشان می‌دهد که تاب‌آوری شبکه در برابر اختلالات عمدی (سایبری) به طور متوسط 25٪ پایین‌تر از تاب‌آوری در برابر اختلالات طبیعی است که عمدتاً ناشی کهنگی زیرساخت‌های ارتباطی و کمبود نیروی متخصص امنیت سایبری است. نوآوری این مقاله در ارائه یک مدل ترکیبی و بومی شده با در نظر گیری همزمان تهدیدات طبیعی و عمدی در زمینه خاص ایران است.

providing an integrated framework for assessing the resilience of smart energy grids against natural and cyber disruptions: a case study of iran

iran s smart energy grids, as critical national infrastructure, face a broad spectrum of natural and intentional disruptions. this paper develops a comprehensive framework for assessing their resilience within iran s specific context. the methodology integrates fuzzy analytic hierarchy process (fahp) and monte carlo simulation to weight resilience criteria and model data uncertainty. data from ministry of energy, tavanir, and satba reports spanning 2016–2023 were systematically collected. findings indicate that service recovery speed (weight: 0.23) and cyber-attack resistance (0.21) are the most critical resilience indicators. simulations reveal that resilience against intentional (cyber) disruptions is 25% lower on average than against natural ones, primarily due to aging communication infrastructure and a critical shortage of cybersecurity specialists. the novelty lies in a hybrid, localized model that simultaneously addresses both natural and adversarial threats specific to iran.