صلح ابراهیم و مهندسی اختلاف در جهان اسلام: مطالعه‌ای در چارچوب راهبردهای استکبار برای مدیریت شکاف‌های مذهبی و قومی

«صلح ابراهیم» توافقی راهبردی میان برخی دولت‌های عربی و رژیم صهیونیستی است که فراتر از یک پیمان دیپلماتیک عمل می‌کند و درواقع بخشی از پروژه‌ای کلان برای مهندسی اختلافات جهان اسلام و بازآرایی ژئوپلیتیکی خاورمیانه در راستای منافع قدرت‌های استکباری به‌شمار می‌رود. این توافق با بهره‌گیری ابزاری از نام حضرت ابراهیم(ع) و ادعای «اشتراکات ادیان ابراهیمی»، در عمل ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به حضور اسرائیل در جهان اسلام و تغییر گفتمان «آزادی فلسطین» به «همزیستی ادیان» است.( baroud, 2021؛ kertcher & schiff, 2024)این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بهره‌گیری از چارچوب نظری «مدیریت شکاف‌های قومی و مذهبی» و «اتحاد پیرامونی»، ابعاد آشکار و پنهان این توافق را در پیوند با رقابت ژئوپلیتیکی قدرت‌های بزرگ – به‌ویژه ایالات متحده و چین – و پیامدهای آن بر وحدت جهان اسلام بررسی می‌کند (horowitz, 2000؛ perlmutter, 1987؛ بیگدلی، 1400) یافته‌ها نشان می‌دهد صلح ابراهیم علاوه بر عادی‌سازی روابط برخی دولت‌های اسلامی با رژیم صهیونیستی، از طریق ایجاد کریدورهای سیاسی–اقتصادی جدید، بخشی از راهبرد «بازساخت ریملند» برای محاصره ژئوپلیتیکی جهان اسلام را تشکیل می‌دهد.( kaplan, 2012؛ khan & shahzad, 2021)نتایج نشان می‌دهد که سکوت یا همراهی برخی دولت‌های اسلامی – نظیر امارات، بحرین، ترکیه، آذربایجان و اردن – موجب تقویت بنیان‌های اقتصادی و امنیتی رژیم صهیونیستی شده است (esposito, 2018). در مقابل، رخدادهایی همچون عملیات طوفان الاقصی (2023) و پاسخ‌های محور مقاومت در قالب وعده‌های صادق 1 و 2، به‌همراه عملیات‌های یمن در دفاع از مردم غزه و فلسطین، نشان داد که این پروژه استکباری با موانع بنیادین مواجه است. افزون بر آن، عملیات‌های یمن سبب افزایش ناامنی در بنادر و مسیرهای تجاری مرتبط با اسرائیل شد که ریسک تعاملات اقتصادی جهانی با این رژیم را به‌طور چشمگیری بالا برد (youssef, 2024). در این میان، نقش جمهوری اسلامی ایران و هوشیاری رهبری معظم انقلاب در تقویت محور مقاومت و جلوگیری از تثبیت کامل این طرح، تعیین‌کننده ارزیابی می‌شود.نتیجه‌گیری پژوهش بر این نکته تاکید دارد که مقابله موثر با راهبردهای تفرقه‌افکنانه و مهندسی اختلاف در جهان اسلام، تنها با تحقق وحدت امت اسلامی ذیل رهنمود قرآنی «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا» (آل‌عمران: 103) امکان‌پذیر است. وحدتی که با محوریت مساله فلسطین و اتکای بر ظرفیت ملت‌ها، نخبگان و جبهه مقاومت، می‌تواند سدّی راهبردی در برابر پروژه‌های استکباری آینده ایجاد کند.