بررسی تاریخی نقش میثاق مدینه در شکل گیری امت اسلامی و تاسیس حکومت نبوی

میثاق مدینه، نخستین پیمان اجتماعی سیاسی اسلام و نقطه آغاز شکل‌گیری ساختار امت اسلامی است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) پس از هجرت به یثرب، آن را با مشارکت مهاجرین، انصار و قبایل یهودی تدوین فرمود. این پیمان از نظر منابع شیعی، تنها توافقی سیاسی نبوده، بلکه انعکاسی از ولایت تشریعی پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) و آغاز تثبیت مرجعیت دینی و سیاسی اسلام ناب محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوای تاریخی و با بهره‌گیری از منابع شیعی چون الارشاد شیخ مفید، کشف الغمه اربلی، در پی پاسخ به این پرسش است که: میثاق مدینه چگونه توانست به رهبری پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) وحدت بین طوایف متنازع را پدید آورد و چه جایگاهی در پایه‌گذاری امت اسلامی داشت؟ در این مقاله، ضمن بررسی مفاد این میثاق، بر نقش پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) در تاسیس نظم اجتماعی جدید و بر جایگاه امام علی(علیه السلام) به‌عنوان پاسدار و شریک در اجرای مفاد آن تاکید می‌شود. مقاله نشان می‌دهد که این پیمان، آغازگر تجربه‌ای نو در تاریخ اسلام برای ساخت امت واحد بر پایه عدالت، همزیستی و اطاعت از رهبری وحیانی بود؛ الگویی که در منظومه سیاسی اهل‌بیت (علیهم السلام) تا دوران خلافت علی (علیه السلام) استمرار یافت.