شاخصه‌های الگوی تعامل با غیرمسلمانان در سیره پیامبر اکرم(ص)

با توجه به چالش‌های معاصر در حوزه تعاملات بین‌افرهنگی، بازخوانی سیره پیامبر اکرم(ص) به عنوان الگویی جامع برای تعامل با غیرمسلمانان، از جنبه‌های نظری و کاربردی حائز اهمیت است. این پژوهش با هدف استخراج نظام‌مند شاخصه‌های کلیدی الگوی تعامل پیامبر(ص) با غیرمسلمانان و تبیین پیامدهای اجتماعی آن، با روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی کیفی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و واکاوی منابع دسته اول (شامل قرآن کریم، احادیث معتبر، و اسناد تاریخی) و دسته دوم (مطالعات مرتبط) گردآوری شده و با استفاده از تحلیل محتوای موضوعی مورد بررسی قرار گرفتند.یافته‌ها نشان می‌دهد که سیره پیامبر(ص) در تعامل با غیر مسلمانان در چهار سطح کلان قابل دسته‌بندی است:1. سطح اخلاقی-انسانی: پایبندی به اصولی چون احترام متقابل، وفای به عهد، و مدارا در روابط فردی و جمعی.2. سطح حقوقی-سیاسی: تضمین حقوق شهروندی غیرمسلمانان در چارچوب «پیمان مدینه»، حفظ عزت و حاکمیت نظام اسلامی، و تعامل دیپلماتیک با حکومت‌های همجوار.3. سطح فرهنگی-تمدنی: حمایت از آزادی‌های مذهبی، حفظ اماکن عبادی ادیان دیگر، و تعامل سازنده با نخبگان علمی و دینی غیرمسلمان.شاخصه ممتاز این الگو، همزیستی توامان «حفظ عزت اسلامی» و «رعایت کرامت انسانی» در تمام سطوح تعامل است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که کاربست این الگو نه تنها به تقویت همبستگی اجتماعی و کاهش تنش‌های فرقه‌ای در جوامع اسلامی می‌انجامد، بلکه با ارائه تصویری عقلانی از اسلام، زمینه‌ساز گفت‌وگوی ملت‌ها در عصر حاضر است. این مطالعه با ارائه مدلی ساختاریافته از سیره نبوی، گامی نو در ادبیات پژوهشی حوزه مطالعات بین‌ادیانی محسوب می‌شود.